Gjykata Kushtetuese eshte shprehur se komisionet hetimore te Kuvendit, nuk kane te drejte te kontrollojne prokurorine per ceshtje te filluara, te pushuara, te ndryshuara, mosfillime etj, etj. Pyetja qe shtroj une eshte Kur parlamenti nuk ka te drejte ta kontrolloje, si paska te drejte ta kontrolloje Ekzekutivi, ministri i Drejtesise prokurorin e pergjithshem?

Intervista, ish-kryetari dhe anetari i Gjykates Kushtetuese Problemet qe ekzitojne ne drejtesine shqiptare, sulmet personale te Berishes ndaj meje, pas zgjedhjeve te vitit 2001, pse askush nuk ka guximin te pranoje detyren e kryetarit te Gjykates Kushtetuese dhe cili eshte celesi i zgjidhjes se ngercit politik qe mban peng edhe institucionet e pavarura kushtetuese

(Vijon nga numri i kaluar)

Pas shume dekadave ne drejtesi, Fehmi Abdiu, nuk ka ndonje merak te madh per ate qe ka lene pas. Ishte njeri prej juristeve qe punoi dhe provoi te dy sistemet, duke arritur ne majen e institucioneve te drejtesise. Por duke qene atje lart, ishte shume e kollajte te behej gjah i preferuar per konsumin politik te dites.

Emri i tij eshte sterlakuar ne konferenca shtypi dhe deklarata te zyrtareve te PD-se, te prire nga kryetari Sali Berisha. Fehmi Abdiu kujton se dikur ata te dy nuk ishin armiqte qe do te beheshin me vone. Por juristi Abdiu e ka shkelur ne kallo politikanin Berisha.

Ne vitin 1994 ai do te ishte ne krye te sensibilizmit te opinionit publik per projektkushtetuten qe propozonte te miratonte me referendum Sali Berisha, atehere president, Kushtetute qe e shnderronte ate ne sulltan te vendit.

Ne dhjetera shkrime te botuar ne shtypin e kohes, krahas edhe shume emrave te spikatur te asaj kohe, Abdiu rrezonte librin themeltar te Sali Berishes, qe realisht do te rrezohej ne referendumin e nentorit 1994. Vite me vone, duke qene pjese e trupes se juristeve, ai do te kontribuonte per hartimin e kushtetutes se re te vitit 1998.

Pas kesaj, ai vlereson si kohe te vlefshme profesionale, mandatin 12- vjecar ne Gjykaten Kushtetuese, ku ai thote jo pa modesti se respektohet edhe mendimi i pakices, si askund tjeter. Gjate mandatit te tij si kryetar, strukturat organizative te Gjykates Kushtetuese u persosen dhe u ngriten ne shkallen me te larte, per tu shnderruar ne nje institucion model.

Kete pervoje ai dhe personalitete te tjere te drejtesise qe kane punuar ne Gjykaten e Larte dhe Kushtetuese, duan ta institucionalizojne, ndaj dhe kane krijuar Institutin per Studime Gjyqesore dhe Kushtetuese, duke aspiruar qe te kontribojne sa me shume ne problemet qe ka gjyqesori sot. Te cilat, per fatin e keq jane te shumta. Me e hidhura eshte tutela qe kerkon te ushtroje qeveria, qe ti kete nen sqetull keto institucione te pavarura kushtetuese, duke i hapur rruge antikushtetutshmerise dhe arbitraritetit.

Z.Abdiu, kujt i leverdis kjo situate ne drejtesine shqiptare?

Situata e krijuar e ka burimin te pamundesia per tu mirekuptuar nga faktoret e rendesishem politike, por ajo rendon ne mjaft aspekte veprimtarine e institucioneve pse jo edhe te shtetit. Maxhoranca eshte ne veshtiresi sepse nuk krijon numrin e pergjithshem te deputeteve qe kerkohen, por duhej te arrihej kompromisi me opoziten qe keto institucione te plotesoheshin dhe te vijonin punen normalisht. Por keto nisma duhet ti marre maxhoranca, sepse ajo ka pushtetin.

Pse shumica ka vene veton ne vend te kompromisit, duke pranuar vetem kandidaturat qe mendon se jane te sajat?

Ligjerisht mua me duket gabim, nuk dua ta them une kete, por une do te deshiroja qe maxhoranca te ishte dy here tolerante ndaj opozites, sepse nuk eshte fare dhe keto probleme te ishin zgjidhur konform kushtetutes ne baze te nje kompromisi politik.

Sepse nuk duhet te shohim nese ka zyra institucioni, formalisht, a shkojne njerezit ne pune, por cfare pasojash sjell kur eshte kjo perberje, kur jane keto kufizime etj etj. Ka edhe nje gje.

Faktori nderkombetar me duket ne rolin e survejuesit, disi indiferent edhe pse kam pare reagime me vlera te ambasadoreve te huaj, sic ishte rasti i ambasadorit amerikan Uidhers.

Nuk mund te pranohet qe kriza ne Shqiperi te shkoje nje vit dhe kreret shqiptare ne Bruksel, te shkojne e te vijne 20 here e te mos arrihet nje marreveshje. Instancat nderkombetare duhet te kishin reaguar me prere, me qartazi qe ne Shqiperi keto probleme te mbyllen dhe se nuk mund te ecet me kete situate qe po reflekton edhe ne fusha te tjera.

Le te kthehemi te veprimtaria e institucioneve kushtetuese. Si do ta komentonit historine e tyre?

U bene 12 vite qe jane krijuar keto institucione. Me e rendesishmja nuk eshte zgjidhja e ketij ngerci, sic kerkon opozita. Kjo ka rendesine e vet, sigurisht, por per mua me me rendesi eshte nje pakt, per keto institucione. Jane konstatuar dhe konstatohen probleme perdite. Po te ishin ligjet e tyre shume te plota, shume te sakta, do te ishim me ndryshe.

Tani edhe ligjet e ketyre instiucioneve duhet te plotesohen, te revizionohen, te behen me cilesore, me me standarde, sepse jane bere qe pas vitit 1998. Koha dhe veprimtaria e ketyre institucioneve ka nxjerre shume probleme eshte bere nje ligj shume i mire, por po them se edhe koleget e mi e kane konstatuar qe edhe per Gjykaten Kushtetuese ligji duhet plotesuar, persosur.

Strasburgu i ka terhequr vemendjen ne menyre serioze Gjykates Kushtetuese qe nuk eshte normale qe ai qendrim qe kemi percaktuar ne ate kohe me ate mentalitet qe kishim per rastet kur ndaheshin votat 4 me 4, ose 3 me 3. Ky qendrim nuk pranohet sot, dhe duhet gjetur nje qendrim tjeter qe te mos bllokohet vendimarrja, sic ndodh aktualisht.

Keshtu ka per Gjykaten e Larte probleme ka sa te duash. Mjaftojne konsultime me zemer dhe me deshire te mire per ti bere keto. P.sh. te gjithe e dime se para dy vitesh u be nje ligj per prokurorine, qe u kontestua. Opozita, per tu cuditur, beri disa kontestime te vogla dhe u terhoq.

Eshte diskutuar mjaft vite me pare, edhe sipas ligjit te vjeter, per raportet e Ministrise se Drejtesise me prokurorine. Ligji lejon qe ministri i Drejtesise, anetar i kabinetit qeveritar, te kontrolloje aspekte te caktuara te veprimtarise se prokurorit. Kjo u pranua edhe ne ligjin e ri.

Ne ligjin per Ministrine e Drejtesise, kjo gje ka gjetur pasqyrim vite me pare. Ligji ne Ministrine e Drejtesise nuk mund te kontrollohet nga Gjykata Kushtetuese, sepse nuk ka kaluar afati 3 vjecar. Tani lejohet qe ministri te beje kontrolle ne aspekte te caktuara te veprimtarise se prokurorise.

Ministri ka raportuar ne komision per shkeljet e parregullsite ne prokurori pse jo edhe per prokurorin e pergjithshem. Parballe tyre kemi nje qendrim teper interesant te Gjykates Kushtetuese, e cila kur ka shqyrtuar tre ceshtje, si konflikte mes parlamentit dhe prokurorit te pergjithshem...

Gjykata Kushtetuese eshte shprehur se komisionet hetimore te Kuvendit, nuk kane te drejte te kontrollojne prokurorine per ceshtje te filluara, te pushuara, te ndryshuara, mosfillime etj, etj. Pyetja qe shtroj une eshte Kur parlamenti nuk ka te drejte ta kontrolloje, si paska te drejte ta kontrolloje Ekzekutivi, ministri i Drejtesise prokurorin e pergjithshem?

Po te lexosh dy vendime te Gjykates Kushtetuese qe i kane qendruar me faqe te tera ketij problemi, kompetencave te prokurorit te pergjithshem, kompetencat ligjore, ndarjen e pushteteve, kompetencat e parlamentit, apo komisionet hetimore, eshte thene troc qe veprimet e prokurorit ne keto aspekte qe thame nuk mund ti shfuqizoje askush, perjashtuar prokurorit me te larte, konform kerkesave te Kodit te Procedures Penale.

Tani une shtroj pyetjen pse nuk del maxhoranca kur ndryshoi ligjin per prokurorine, pse nuk del ajo te ndryshoje ligjin per ministrin e Drejtesise dhe ti thote atij se eshte gabim, kur thote se zbaton qendrimin e gjykates Kushtetuese dhe kesisoj duhen ndryshuar keto ligje.

Mirepo maxhorances i intereson, opozita fle dhe merret vetem me fletet e votimit. Gjykata Kushtetuese ne dy vendime ka thene troc qe parlamenti ska te drejte te beje kontrolle mbi veprimtarine e cdo prokurori per mosfillim, apo dergim gjyqi.

Por ishte parlamenti qe rrezoi ish-prokurorin e pergjithshem Sollaku me ane te komisionit te dyte hetimor?

Une nuk dua te diskutoj prokurorin tjeter. Une kam shume respekt per cdo prokuror qe ka qene. Per fatin e tyre te keq, dhe te gjithe ketu do te perfundojne, me kete mentalitet qe ka ne Shqiperi, megjithese shyqyr qe caktuan nje kohe per mandatin. Une e diskutoj problemin ne parim, se sa rigoroze eshte maxhoranca dhe opozita per te zbatuar nje parim kushtetues, nje vendim te Gjykates Kushtetuese.

Sepse mbas qendrimit te prere te Gjykates Kushtetuese duhet te korrigjoheshin keto ligje dhe nuk mund ti lejohet voluntarizmit, qe njeriu te beje si te doje. Nuk mund te besohet askush se thote se une do te zbatoj ligjet dhe cdo gje matet me rezultatet.

Nje fakt shume i rendesishem ndersa tek ne legjislacioni eshte i plotesuar, dhe pergjithesisht demokratik, zbatimi i tij eshte per te ardhur keq. Kush nuk ka vezhguar, nuk ka studiuar se sa eshte perqindja e zbatimit te nje ligji konkret ne cdo fushe. Po ta veshtrosh kete me kujdes do te cuditesh, sepse flitet dhe asgje nuk behet.

Desha te kthehem te konflikti i qeverise me Gjykaten Kushtetuese, ku jane marre vendime shume te rendesishme, si p.sh. ajo per pronat apo per paktin detar me Greqine. Sa ka ndikuar kjo vote, ne pergjithesi unanime, per te acaruar qeverine?

Une e kam permendur edhe me pare, jo se jam, por edhe mund te jem paksa avokat i Gjykates Kushtetuese. Per mua i vetmi institucion, ose me mire, nder te paktet ku zhvillohet debat kontruktiv, me ato njohuri qe ka seicili, ku debatohet dhe shfaqen mendime edhe pro e kunder, ku mendimi ndryshe eshte bere pjese perberese dhe embrionale e instituonit, ku mendimi ndryshe pasqyrohet, sic eshte mendimi i pakices, eshte Gjykata Kushtetuese.

Ne Shqiperi mendimi ndryshe nuk vleresohet, denigrohet, mundesisht ai futet ne dhe. Suksesi me i madh eshte qe nder koleget dikush me shume e dikush me pak, konsolidohet idea se mendimi i tjetrit duhet vleresuar, para seicili te votoje per ceshtjen.

Nese do te vazhdoje keshtu do te jete pozitive, nese do te kufizohet do te kete pasoja e veta, sepse veprimtaria e Gjykates Kushtetuese nuk duhet pare shume bardhezi, por si nje firzamonike qe hap e mbyll dimensionet e demokracise.

Shkencetare te vecante jane shprehur se nese shekulli qe shkoi ishte shekulli i parlamentarizmit, shekulli qe jemi eshte i drejtesise kushtetuese, si nje faktor me shume rendesi per te ndaluar abuzimet, per te mos lejuar shkeljet, arbitraritetet, per te zbutur situatat e vecanta.

Ju keni qene vazhdimisht i sulmuar prej z.Berisha dhe besoj se kjo nuk ju ka lene shije te mire?

Une sherbeva 12 vite ne Gjykaten Kushtetuese, 6 vite isha kryetar i atij institucioni, bera perpjekjet maksimale, bashke me koleget e mi per ti dhene fizionomine nje institucioni te sapokrijuar. Jam i bindur se ai institucion beri perpjekjet maksimale per tu shmangur nga ndikimet politike, mbijetoi.

E gjeta ne menyre shume mjerane sepse perberja e asaj gjykate ishte lene ashtu, pa ligj pa gje. Mua mu duk se ai institucion arriti mjaft perpara. Sulmet e opozites, sot maxhorance, ka qene per zgjedhjet e vitit 2001.

Opozita e asaj kohe nuk ishte ne gjendje te justifikonte humbjet e veta, e kam thene shume here kete dhe per kete sulmoi Gjykaten Kushtetuese dhe mua personalisht, si gjoja mik i madh i Nanos, se gjoja i sherbeva te majtes.

Mirepo bente shume gabim, sepse une ne ate kohe edhe duke qene kryetar, kisha vetem nje vote dhe per fatin e mire timin dhe te atyre qe kane qene dhe kane ikur dhe sot e kesaj dite ne pergjithesi jemi miq e shoke dhe e respektojme njeri-tjetrin edhe pse kemi patur shume here probleme, vota ime nuk ishte vendimtare dhe po e perseris, ne rastet kur ka ardhur puna qe vota ime te ishte vendimtare, une jam terhequr dhe kam mbetur te qendrimi i kundert dhe mbase per te mos dhene shkas per keqkuptime.

Por per kete problem te zgjedhjeve jane bere botime dhe nje volum vendimesh jane ne te dhe opozita te vetmen gje qe kishte te kollajte ishte te sulmonte mua.

Si ishte e verteta humbi apo fitoi opozita e asaj kohe ne vendimet e gjykates Kushtetuese?

Absolutisht ne vendime kane qene aty aty te dyja palet, pozite-opozite, por problemi u nderlikua sepse fituan tre te pavarur, ata qe nuk kishin mbeshtetje politike. Partite politike ne vend qe te thoshin sa mire qe nje njeri i vetem fitoi ne Gjykaten Kushtetuese, merreshin me mua.

Opozita e asaj kohe vendin e kryetarit e ka menduar si pozicion administrativ, per vendosur vete per te bere vete, por ne te vertete ne Gjykaten Kushtetuese apo te Larte dhe ne gjykata ne pergjithesi, ne menyre absolute sundon shumica e votave, arsyetohet shumica, pakica.

Mua me vjen mire qe edhe sot specialistet nuk jane ngritur kunder atyre vendimeve per te cilat fliste opozita e asaj kohe. Me vendimet e asaj kohe p.sh. fitoi Bamir Topi dhe humbi nje ish-kolegia ime, fitoi Pjeter Arbnori e humbi nje i majte, fitoi Shaban Memia dhe humbi nje tjeter i majte. Nuk ka rendesi kjo, ata fituan sepse duhej te fitonin. Tani une ndihem i lumtur qe e mbylla kete kapitull, edhe shpresoj qe te shikoj te Gjykata Kushtetuese, nje fizionomi kushtetuese.

Juve ju mbaroi mandati ne prill. Keni lene nje gjendje normale ne gjykaten Kushtetuese?

Une e quaj normale, nuk jane provuar ata te rinjte, jane provuar ata qe ishin. Gjyqtari qe nuk lufton ndaj presioneve nuk eshte gjyqtar. Une dija fare mire qe te mos prishesha me shume faktore, qe te mbetesha mik i tyre, por gjyqtari qe betohet duhet te llogarise punen e pare sakrificen, per tu prishur edhe me vellezerit e tij nese ka sakrifica.

Mendoni se kane mbetur gjyqtare te sakrifices ende ne detyre?

Une besoj se po. Edhe atje ne Gjykaten Kushtetuese, edhe ne Gjykaten e Larte, ka njerez te formuar ne aspektin juridik qe do te bejne perpjekje per te perballuar situatat. E di qe behen presione, kercenime, por jane normale ndaj Gjykates.

Pushteti gjyqesor, si i pavarur, ne Shqiperi respektohet formalisht, sepse ua duan standartet, qe ti thone botes se ne i respektojme. Por nder vite politika nuk e ka dashur dhe nuk e do pushtetin gjyqesor, sepse ai perdite eshte nje faktor frenues, vecanerisht per Ekzekutivin, arbitrariteteve dhe duke qene i tille shpeshhere keqkuptohet misioni i tij, per rrjedhoje kushdo qe te vije ne keto institucione, edhe nese ka lidhje me kreret e shtetit do te prishet me ta. Shiko fatin e kryetarit ne detyre te Gjykates Kushtetuese, Vladimir Kristo. Ai erdhi nga maxhoranca.

Nuk arriti te beje ligjin ne gjykate?

Absolutisht jo. Ate nuk arriti ta bente askush, as Rustem Gjata, as Gjergj Sauli, as une. Dhe smund ta beje nje kryetar. Ai mund te jete vetem nje faktor kompromisesh, ne kuptimin e mire te fjales, te nje shumice sa me te pranuar, sa me te plote.

Sepse cdo gjyqtar eshte kryetar ne kuptimin figurativ. Pse nuk pyesni ju njerezit pse nuk deshirojne te behen anetaret e Gjykates kryetare?.

Mbaj mend se kjo gjendje ishte edhe ne qershor 2007 kur askush nuk e mori persiper vendin e lene bosh nga z.Sauli dhe u propozua z.Kristo qe pranoi...

Po pse u be? Sepse mua me kishin sulmuar nga viti 2001. Gjykatesit e mencur e kuptuan se kur me sulmuan mua qe kisha qene kryetar i komisionit te Ligjeve, ish-nenkryetarin e grupit parlamentar etj etj, per gjera kot, edhe ne do te na sulmojne. E verteta eshte se ne ate institucion vendi me i pranueshem, me kendshem eshte i anetarit.

Sherret me politiken si rregull duhet ti perballoje kryetari, ti do te perballosh pjesen tende per kushtetutshmerine, anetaret jane shume komode, shume te pavarur. Pse duhet te merret me opoziten, apo maxhorancen per te bere sherre dite-nate, sic beja une.

Per kaq sa thate a mendoni se ne Shqiperi vec krizes politike mund te flitet edhe per krize institucionale?

Fakti qe Shqiperia po perjeton prej me shume se nje viti nje konfliktualitet te cuditshem midis shumices dhe opozites, qe ne veshtrimin sasior ndryshojne fare pak, nga personalitette te ndryshme eshte vleresuar ne menyra te ndryshme.

Dikush e ka quajtur krize, dikush ngerc politik, e dikush tjeter nuk e njeh as kete te fundit. Une mendoj se ne pergjithesi ne Shqiperi, pavaresisht nga disa hapa per te ecur perpara, ekziston nje gjendje krize, politike dhe instituicionale dhe legjislative.

Fakti qe konflikti ekzistues nje vjecar nuk eshte zgjidhur eshte njera ane e medaljes edhe mbase kryesorja se per te eshte i interesuar gjithe populli dhe faktori nderkombetar, por vec kesaj per krize deshmon fakti se parlamenti vepron ne menyre te kufizuar sepse nuk ka aftesine te miratoje ligje organike te nevojshme, nuk mund te amendoje kode, nuk mund te emeroje drejtues te vecante institucionesh qe i ka ne kompetencen e vet, nuk mund te krijoje organe te domosdoshme sic eshte gjykata Administrative, per te cilen prej vitesh eshte insistuar per krijimin e saj.

Keto dhe te tjera argumente te bejne te mendosh se ne pergjithesi, situate krize vihet re edhe ne institucione. Prandaj do te deshiroja ta mbyllja me thirrjen per tu afruar me shume se kurre per te gjetur kompromiset e nevojshme qe dalin pertej caqeve te kompromisit zgjedhor per te amenduar ligjetorganik, legjislacionin penal e civil, aspekte qe i ka nxjerre te domosdoshme koha.

***************************************

Loja e Berishes me Dosjet

Prej prillit 2010 Fehmi Abdiu eshte terhequr nga skena. Per te kontribuar ne boten akademike, ku veren me shqetesim se sa boshlleqe dhe mangesi jane krijuar keto dy dekadat e fundit.

Por pa hequr dore edhe nga vezhgimi nga jashte i asaj qe ndodh atje ku ai ishte protagonist per shume vite. Me 12 vite mandat ne Gjykaten Kushtetuese, ai ka shume per te thene per Gjykaten qe thote fjalen e fundit ne Shqiperi per kushtetueshmerine dhe qe me vendimet e saj, vecanerisht vitet e fundit, eshte
bere tabela e qitjes e qeverisjes.

Z.Abdiu nuk deshiron te flase shume per institucionin qe drejtoi per 6 vite dhe po kaq vite sherbeu si anetar. Por nuk mund te mos theksoje se ishte faji i politikes qe e ka lene kete Gjykate, po edhe te tjerat, pa trupe te plotesuar gjyqesore, duke ndikuar ne punen e saj.

Duke mos harruar te akuzoje se ne kete krize kontribuese kryesore eshte shumica ne pushtet, e cila ne menyre antikushtetuese, haptazi kembengul me aplikimin e Ligjit te Lustracionit, te rrezuar nga Gjykata Kushtetuese dhe te denuar edhe nga Keshilli i Europes.

Nje krize qe sipas z.Abdiu nuk i sjell asgje te mire vendit, i cili me anetaresimin ne NATO dhe aplikimin per pranim ne BE, duhet te kishte bere reformat te thella institucionale, ndaj dhe shumica ne pushtet duhet te zgjedhe kompromisin politik, ne vend te luftes se paprincipte ndaj te gjithe pushteteve.

Z.Abdiu, cili eshte komenti juaj per zhvillimet mbi Gjykaten Kushtetuese?

Une e kam ndjekur problemin qe lidhet me debatin mbi gjykaten Kushtetuese e konkretisht per presidentin e republikes mbi emerimet e anetarve te Gjykates Kushtetuese, kryetarit te saj, dhe te anetareve te Gjykates se larte.

Para se gjithash, per vete pozicionin qe jam dhe raporteve kam patur me kete institucion, do te doja te beja kujdesin e duhur per te ruajtur etiken dhe marredheniet e mia miqesore qe kam me koleget e mi, qe ende punojne ne ate institucion, me kryetarin ende ne detyre dhe koleget gjyqtare, te cilet sipas meje nuk kane asnje faj ne kete situate te krijuar, sic jam ne dijeni edhe une, Gjykata Kushtetuese ne afate te caktuara kushtetueshmerisht, ka marre vendimet e veta dhe ia ka derguar presidentit te republikes per mbarimin e mandatit te te gjithe gjyqtareve kushtetues.

Debatet qe po zhvillohen kam pershtypjen qe behen edhe per te denigruar kete trupe, pse jo edhe vete institucionin.

Per mbarimin e mandatit te kryetarit dhe te gjyqtareve kushtetues e kane ditur jo vetem presidenti i republikes, por edhe maxhoranca, opozita, zyrtare apo qytetare te thjeshte, pasi media dhe burimet e tjera te informacionit nisen te diskutonin mbarimin e mandatit te anetareve te ketyre institucioneve qe nga muaji shkurt, pra mjaft kohe para se te mbaronte mandati i tyre.

Pra sipas jush kjo gjendje ishte e paralajmeruar?

Po gjendja sipas meje ishte e ditur, e paralajmeruar, por institucionet perkatese nuk diten ta perballojne si duhet.

Pse ndodhi kjo, kur kjo situate nuk ndodh per te paren here?

Jo nuk eshte e para here. Faktoret politike dhe politika kane lejuar gjithmone, per interesa te tyre, parregullsi ne kete drejtim. Mbarimi i mandateve ka vazhduar pertej afatit nje vjecar. Pas kesaj shtrohet pyetja nese ka pergjegjesi dhe kush ka.

Duke qene se per kete problem, kishin dijeni te gjithe, duket i cuditshem qendrimi qe nje dite te bukur, pas perfundimit te punimeve te Kuvendit, deputete te vecante te maxhorances dolen dhe krijuan nje situate gjoja te jashtezakonshme, per faktin se sipas tyre ishte bere hataja ne Shqiperi, dhe se presidenti kishte bere shkelje ndaj kushtetutes.

Para se gjithash, mendoj se ne raportet zyrtare, sidomos me presidentin e republikes, duhet te ekzistoje nje protokoll i caktuar ose solemn, me te cilin si rregull nuk duhet te merret cdo zyrtar apo politikan.

Dalja e menjehershme e deputeteve te vecante per nje problem te tille duke e paraqitur ate si shkelje, apo veprim flagrant, mu duk veprim shume i nxituar. Do te ishte ndryshe nese do te dilnin qytetare te thjeshte dhe te shfaqnin mendimet e tyre personale, pasi cdo shtetas nuk ka asnje pengese, qe edhe per presidentin e republikes te beje kritika, verejtje apo sugjerime

Problemi eshte perse ndodhi kjo?

Mesa kam ndjekur nga shtypi kam pershtypjen se kjo ishte nje tymnaje, per te mbajtur opinionin publik te ndezur per nje ngjarje gjoja shume te rendesishme e per te larguar vemendjen nga problemet e medha qe ka Shqiperia sot, sidomos kriza e buxhetit, gjendja ekonomike, luftes politike qe behet mes maxhorances dhe opozites, pra per ta fokusuar vemendjen tek nje ngjarje qe sipas tyre, kishte bere hatane.

Se dyti, mendoj se edhe ne kete rast, maxhoranca, sic ndodh here pas here i tregoi dhembet presidentit, qe ai duhet te respektonte vetem urdherimet e saj.

Pra i beri presionin e radhes per te imponuar qendrimet e veta. Se treti, ky qendrim mendoj se ka synuar per te denigruar gjyqtaret e Gjykates Kushtetuese. Edhe presidenti i republikes nuk u tregua shume konseguent ne veprimtarine e vet, per zgjidhjen e problemit.

E nisi me shume seriozitet, bile shume heret per te treguar nje veprimtari qe bazohej mbi transparencen, por pas deshtimit te pare qe pati me kandidaturat e Gjykates Kushtetuese, u terhoq pa shkaqe te perligjura, dhe nuk insistoi, nuk beri perpjekjet e duhura per te sqaruar opinionin publik, komunitetin ne pergjithesi per kandidaturat qe kishte derguar per miratim.

Sipas meje, ai kishte detyrime, qe, pavaresisht qendrimit te parlamentit, te bente sqarimet e nevojshme rreth vlerave pozitive qe kishin kandidaturat e propozuara prej tij, per te bindur te tjeret se perse ai fokusohej ne ato kandidatura qe kishin konkuruar.

Per kete problem u be lufte midis dy koncepteve njeri ishte koncepti nga u nis presidenti fillimisht per te zgjedhur kandidatura dhe per te cuar ne keto institucione bazuar ne vlerat e tyre pozitive, vecanerisht ne profesionalizmin e tyre, koncept i cili sipas meje eshte ne harmoni me Kushtetuten e me vendimin e Gjykates Kushtetuese dhe kerkesat e kohes.

Ishte dhe nje koncept tjeter qe i kundervihet atij te presidentit qe nuk respektoi sa e si duhet vlerat profesionale te njeres apo tjetres kandidature nuk zbatoi kerkesat rigoroze te kushtetutes, por mbajti qendrim politik per njeren ose tjetren kandidature me arsyetimin se kane sherbyer para viteve 90 dhe jane marre me hetime e gjykime politike.

Keto dy koncepte dhe mentalitete u perplasen fort dhe duket se sikur ka fituar mentaliteti i dyte, qe per mua eshte i gabuar teresisht sepse ka nje filozofi teresisht politike, mosvleresuese, denigruese si per kandidaturat dhe per
Gjykaten Kushtetuese, e cila ka vendosur qe ligjin e Lustracionit ta konsideroje antikushtetues.

Pra ju e komentoni si nje zbatim te nendheshem te ligjit te Lustracionit?

Jo si zbatim, por veprim haptazi ne kundershtim me ate qe vendosi Gjykata Kushtetuese, i bere qellimisht, duke u shprehur se gjoja do mbahej nje qendrim i caktuar politik dhe nuk do te miratoheshin kandidaturat qe kane punuar para viteve 90.

Aq i cuditshem eshte ky mentalitet saqe politikisht shprehet edhe per te rinj te tille sic ishte rasti i Sokol Çomos, te cilin nuk e lidhte asgje me te kaluaren, por per fatin e tij te keq ka qene zvminister ne kohen kur opozita e sotme ishte ne pushtet, vite me pare. Ky qendrim me duket jo vetem antikushtetues, por edhe absurd.

Sipas ketij mentaliteti, zevendesministrat qe jane sot, neser kur pushteti te nderrohet me voten e popullit, nuk do te kene te drejte te kandidojne ne institucione te tilla apo ne organe te Ekzekutivit, sepse do te behet nje paralele me ate cfare po ndodh sot.

Le te kujtojme edhe nje here se qendrimi i faktorit nderkombetar qe domethenes, ambasadoret e akredituar e trajtuan disa here kete problem konceptualisht dhe u shprehen se ne Shqiperi ndaj kandidaturave te mospranuara jo vetem qe nuk u be transparenca e duhur, por u mbajt nje qendrim shume denigrues, ndaj tyre si persona, por edhe ndaj brezit te atyre qe kane punuar para viteve 90.

Cili ishte mesazhi qe dha PD-ja me rrezimin e kandidaturave?

Per mua, PD-ja dha nje mesazh shume te gabuar. Ajo veproi edhe kunder mentalitetit qe ka patur vete me perpara per kete problem dhe mentalitetit qe duhet te kete ne nje vend demokratik, pas shfuqizimit te Ligjit per Lustracionin.

Ajo veproi ne kundershtim me kerkesat qe ka opozita per kete problem, por edhe kunder mentalitetit te vet. Maxhoranca 3 vite me pare solli kryetar te Gjykates Kushtetuese, kryetarin aktual, i cili ka qene zevendesminister dhe askush nga opozita nuk tha se pse u be nje gje e tille.

Po kjo maxhorance tani mban nje qendrim diametralisht te kundert thjesht me nje justifikim formal, me qendrim politik, qe per mua eshte absurd. Ky koncept do ta veshtiresoje shume veprimtarine e institucioneve te Gjykates Kushtetuese dhe Gjykates se Larte.

Po cfare duhej te bente presidenti?

Personalisht mendoj se presidenti, pas deshtimit me kandidaturat, pasi ndoqi nje rruge te dyte, per kompromis dhe bashkepunim me maxhorancen dhe opoziten, kurrsesi nuk duhet te lejonte qe te kalonin afatet e percaktuara per anetaret dhe kryetarin e Gjykates Kushtetuese. Insistoj per kete te fundit, sepse ndryshe nga anetaret qe qendrojne ne detyre derisa te vije ne detyre zevendesuesi i tyre, per kryetarin nje gje e tille nuk parashikohet nga ligji.

Pra per kete te fundit, ne menyre te domosdoshme duhej qe presidenti i republikes te bente kujdes. Edhe per sa i perket zevendesimit te anetareve, une mendoj se nuk duhet te jete ne diskrecionin e presidentit te republikes, e drejta per te cmuar nese duheshin bere propozimet per zevendesimet e anetareve me mandat te mbaruar, sic ka bere presidenti.

Ai, kesaj situate, duhej ti jepte fund brenda nje afati nje mujor, duke zbatuar me analogji kerkesat e ligjit per Gjykaten Kushtetuese, qe parashikon se kur vendi i nje anetari te Gjykates Kushtetuese, mbetet vakant presidenti i republikes procedon per zevendesimin e tij brenda nje afati nje mujor. Pyetja shtrohet perse presidenti nuk e plotesoi detyrimin e vet vecaneriht per kryetarin, por edhe per anetaret per nje periudhe kaq te gjate kohe.

Perse vijne keto gabime?

Se pari, mendoj se ato jane te lidhura me mentalitetin e gabuar qe ekziston rreth komptetencave te maxhorances dhe te parlamentit per te formuar institucione te pavarura duke shfrytezuar te drejten e tyre per te miratuar kandidaturat e miratuara nga presidenti.

Rrjedhoje e kesaj eshte konfliktualiteti permanent qe ekziston ne vendin tone mes maxhorances dhe opozites per te cilen, as faktori nderkombetar nuk ka mundur te behet i dobishem sa dhe si duhet.

Çfare parashikon kushtetuta ne lidhje me funksionimin e institucioneve kushtetuese?

Sipas nenit 6 te Kushtetutes, organizimi dhe funksionimi i institucioneve kushtetuese rregullohet me ligjet e tyre perkatese, pervec rasteve kur ne Kushtetute parashikohet ndryshe. Qe ne vitin 1998 u percaktua se institucionet kushtetuese, seicila duhet te kete ligjin e vet organik. I pari institucion kushtetues ne Shqiperi eshte presidenti i republikes dhe parlamenti si institucion ligjvenes.

Te gjithe institucionet e tjera kushtetuese si Gjykata Kushtetuese, Gjykata e Larte, Avokati i Popullit etj. u pajisen me ligjet organike dhe kjo ishte fitore e te dy paleve.

Por megjithese kane kaluar gjithe keto vite ne vendin tone nuk u miratua asnjehere ligji organik per presidentin e republikes, megjithese ai eshte i domosdoshem, pasi vetem ligji do te qartesonte kufijte e kompetencave qe ka sipas kushtetutes, pse jo dhe procedurat qe do te ndermerreshin per cdo rast per njeren ose tjetren kompetence kushtetuese te tijen.

Une cuditem se si presidentet qe kane mbaruar mandatet dhe presidenti aktual nuk e kane vleresuar nje gje te tille me seriozitetin e duhur pavaresisht se ato vete nuk mund te pergatisnin projekte per nje ligj te tille.

Nuk me duket normale te thuhet se maxhoranca nuk ka ndermend per te hartuar ligjin per Bamir Topin, sepse ligji miratohet per presidentin e republikes dhe jo per emrin e presidentit aktual, dhe me kryesorja nuk mund te lihet ne cmimin e maxhorancave, vleresimin e tyre politik, domosdoshmeria e nje ligji si ky.

E njejta gje mund te thuhet me pak ndryshime edhe per sa i perket parlamentit i cili punon mbi bazen e rregullores se vet, te cilen shume here e kane ndryshuar me apo pa shkaqe te perligjura.

Une mendoj se edhe parlamenti duhet te miratoje ligjin e vet per organizimin dhe funksionimin e tij, duke qene se do te kerkohet nje numer prej 84 votash dhe do te lypset respektimi dhe zbatimi i tij me nje seriozitet me te madh se cfare behet me rregulloret.

Çfare ndryshimi do te sillte ekzistenca e ketyre ligjeve?

Do te sillte mjaft ndryshime. P.sh. ligji do te percaktonte, detyrimet e presidentit te republikes per keto qendrime qe duhet te mbaje, brenda sa kohesh, kur duhet te fillojne konsultimet, dhe keto me hollesisht dhe ne menyre profesonale do ti percaktonte ligji organik. Kjo eshte nje kompetence qe do e percaktonte rigorozisht ligji.

Per Faljen u be debat i madh qe presidenti kishte gabuar ne falje qe aplikoi disa muaj me pare. Per mua qendrimi qe mbajti parlamenti qe e kufizoi te drejten e presidentit, ia hoqi atij te drejten per faljen, pa i dhene pelqimin Ministri i Drejtesise, per mua eshte gabim, eshte qendrim qe prek thelbin e te drejtes se presidentit. Po te kishte nje ligj organik per presidentin nuk do ta bente dot maxhoranca kete ligj, sepse ligji do te binte ndesh me ligjin organik.

Pra ka dy gjera ose te lejojme arbitraritetet dhe nuk dua te besoj qe presidenti apo ish-presidentet kane bere arbitraritete, ose te veprojme ne kete menyre sepse ua kufizojme te drejtat e tyre me ligje. Marrim parlamentin, organin me te rendesishem ne nje republike parlamentare.

Punon me nje rregullore. Pse nuk ka ligj organik qe te miratohet me 84 vota, qe miraton kritere rigoroze. Ajo rregullore ndryshohet sa here do maxhoranca, ndersa ligji organik nuk ndryshohet me. Pra eshte si nje kushtetute qe ia lidh duart dhe asnje force politike nuk mund ta ndryshoje me. Dy institucionet me kryesore ne vend kane mbetur pa ligje organike.

Opozita thote se e ka gati nje ligj organik per presidentin...

Une mendoj se edhe ky qendrim nuk eshte i pelqyeshem. Nuk eshte detyrim i opozites qe te beje nje ligj per presidentin. Projektligji dhe ligji duhet te behet nga faktoret kushtetues, qe autorizon kushtetuta.

Ata faktore te pergatisin projektin, natyrisht duke u konsultuar shume dhe gjere me institucionin e presidentit sepse aty dihen me mire problemet kryesore, shqetesimet, mangesite etj. dhe te behet nje ligj qe te jete i pelqyeshem edhe nga presidenti.

Ju shikoni nje pergatitje te shpejte te ligjit organik per presidentin?

Une nuk mund te parashikoj se cfare do te behet per kete problem, por them se eshte i domosdoshem. Ashtu sic eshte e domosdoshme qe te ndermerren edhe shume hapa te tjere te rendesishem per te persosur te gjitha ligjet e organeve te tjera kushtetuese, qe jane miratuar pas Kushtetutes ne vitin 1998.

Ka ardhur koha qe ne Shqiperi te behen perpjekje jo vetem per te zgjidhur krizen ose ngercin politik midis maxhorances dhe opozites per problemin e zgjedhjeve, sepse shume shpejt po vijne zgjedhjet e pushtetit vendor per te cilat me cfare po kuptoj nuk po merren hapat e domosdoshem per hamendimin e Kodit Zgjedhor.

Sot, afersisht 12 vite pas miratimit te Kushtetutes se re ne menyre te domosdoshme duhet bere nje marreveshje e re jo vetem me konfliktin per zgjedhjet e kaluara, por edhe per probleme te tjera te rendesishme.

Nuk mund te ecet me me konfliktualitet me lufte ne dy llogore, ku seicila pale ben perpjekjet maksimale per te fituar dhe per mua keto tendenca duhet te marrin fund. Sot si vend i NATO-s dhe aspirant per ne BE duhet te mendojme per shume me lart.

Nuk mund te ecet me me kete gjendje qe kemi, me kete ngerc qe kemi ne institucione shume te rendesishme kushtetuese. Nuk mund te ecet me keshtu edhe ne organe te tjera kushtetuese si Avokati i popullit.

Ligji per Avokatin e Popullit thote keshtu Kur vendi i Avokatit te Popullit mbetet bosh, diten qe mbaron mandati neser largohet, zevendesohet perkohesisht nga komisioneri me i vjeter dhe avokati i ri duhet te emerohet brenda nje muaji. Po cfare ndodh ne Shqiperi?

Ai eshte zevendesuar nga komisionieri me i vjeter. Por kjo veprimtari nuk eshte shume normale, ka gjithe ato muaj. Si do te behet tani qe komisionerit me te vjeter tani ne shtator apo tetor i mbaron edhe atij mandati.

Si mund te mendohet se do te funksionoje normalisht Avokati i Popullit, kur ka keto rrokada jonormale?Kur ligji te detyron ta zevendesosh per nje muaj dhe kuvendi nuk e vret mendjen dhe thote qe atje gjithcka eshte normale?

Nje situate po kaq e cuditshme eshte me KLD-ne. Si mund te pranojme ne nje KLD qe funksionon, kur disa anetare kane mbaruar mandatin dhe rrine ne kundershtim me ligjin, qe nuk u lejon atyre te rrine me ne detyre, por as nuk i largon dhe atje eshte pak te thuash zallamahi.

Si mund te lejojme ne qe ata tani te marrin vendime, kur te tjeret nuk jane emeruar sipas kritereve ligjore, kur ligji per Konferencen Gjyqesore eshte i shfuqizuar, kur ai ligj duhej te ishte miratuar kohe me pare. Keshtu do te permendja edhe organe te tjera.

Si mund te pranohet logjikisht, kur Shqiperia eshte i vetmi vend ne bote qe nuk ka Gjykate Administrative, apo kur nuk funksionon fare Komisioni i Sherbimit Civil?

(Ne numrin e neserm do te lexoni Problemet qe ekzitojne ne drejtesine shqiptare, sulmet personale te Berishes ndaj ish-kryetarit te Gjykates Kushtetuese, pas zgjedhjeve te vitit 2001, pse askush nuk ka guximin te pranoje detyren e kryetarit te Gjykates Kushtetuese dhe cili eshte celesi i zgjidhjes se ngercit politik qe mban peng edhe institucionet e pavarura kushtetuese)