Kryetari i Gjykates Kushtetuese, Bashkim Dedja, rrefen per gazeten Shekulli nga momenti i zgjedhjes si drejtues i kushtetueses tek marredheniet me kreret e politikes shqiptare

Drejtuesi i Gjykates Kushtetuese komenton ligjet me te rendesishme dhe shume te debatuara qe jane ankimuar nga partite Ligjet tek ne behen pa u thelluar. Ne hartimin e tyre nuk merret mendimi i specializuar i organeve keshillimore nderkombetare apo opinioni i paleve te interesuara

Ligjet tek ne behen me nxitim

Eshte zgjedhur ne krye te Kushtetuese pas nje procesi te gjate negocimi me Presidentin e Republikes, ne nje kohe kur mazhoranca ishte ne kulmin e presioneve te saj ndaj kreut te shtetit. Por kjo nuk duket se e shqeteson shume krye

tarin e ri te Gjykates Kushtetuese, Bashkim Dedja. Duke treguar per zgjedhjen si lideri i Gjykates Kushtetuese, Dedja tha se nuk ka qene e lehte per tu pranuar nga ana e tij, sepse eshte nje detyre me shume pergjegjesi, eshte nje pozicion i cili eshte gjithmone ne kontakt me sferat me te larta te marredhenieve shteterore, eshte nje pozicion i cili shume here keqinterpretohet politikisht dhe je gjithmone ne sulmin e politikes, medias apo shtypit.

Zoti Dedja, ju keni pak kohe qe jeni zgjedhur ne krye te detyres si kryetar i Gjykates Kushtetuese. Si e keni pritur ju kete?

Sigurisht qe zgjedhja ne kete detyre nuk ka qene e lehte per tu pranuar nga ana ime, sepse eshte nje detyre me shume pergjegjesi, eshte nje pozicion i cili eshte gjithmone ne kontakt me sferat me te larta te marredhenieve shteterore, eshte nje pozicion i cili shume here keqinterpretohet politikisht dhe je gjithmone ne sulmin e politikes, medias apo shtypit.

Natyrisht qe nuk eshte kenaqesi te drejtosh sot ne institucionet shqiptare, sidomos ne luften e ashper politike qe behet mes paleve dhe qe te gjithe zgjidhjet i kerkojne ti gjejne nepermjet Gjykates Kushtetuese.

Por, jam i pergjegjshem qe eshte nje detyre e veshtire. Shpresoj qe ne te ardhmen gjerat te permiresohen per mire dhe te realizoj ato synime te cilat i kam vene vetes per te rritur integritetin e institucionit, per te rritur besimin e qytetarit tek Gjykata Kushtetuese, te pushtetit, te politikes, si nje organ i paanshem.

Çfare keni ndjere ne momentin e diskutimeve ne Komisionin e Ligjeve, kur jeni marre ne pyetje. Ka pasur shqetesime ne progres-raportin se shpeshhere behen disa pyetje qe nuk kane te bejne me profesionin.

Pra, kur jeni marre ne pyetje nga partite politike perkatese, cfare keni ndjere ju si gjyqtar me eksperience?

U jam marre ne seance degjimore nga Komisioni i Ligjeve kur kam kandiduar per anetar te Gjykates Kushtetuese. Ishte hera e pare qe behej nje seance degjimore publike dhe me te vertete serioze.

E kam cmuar si dicka te domosdoshme seancen degjimore me kandidatet, jo vetem per Gjykaten Kushtetuese, por besoj per te gjithe ato organe kushtetuese eshte me se e nevojshme kjo seance degjimore. Kjo pasi, pike se pari, personi qe shkon aty prezanton veten, te tjeret njihen me personin te cilin e kane ne shqyrtim.

E dyta, ne nje fare menyre, krahas dosjes personale qe ka secili nga anetaret e Komisionit per kete kandidat, aty pyetjet behen te drejtperdrejta per te pare formimin profesional te personit, por edhe te pergjithshem apo shoqeror.

Ne Komisionin e Ligjeve kam konstatuar dicka qe anetaret e Komisionit ishin te mirinformuar dhe kishin material te bollshem ne lidhje me kandidaturat qe shqyrtonin.

Besoj se eshte nje seance serioze dhe ne duhet te shkojme drejt atyre seancave te hapura, sic i ben SHBA, ku ka informacione te jashtezakonshme dhe personi i cili kandidon eshte i detyruar ti pergjigjet cdolloj pyetjeje qe ata bejne, ashtu sic mendon dhe e kupton ai. Çmoj dhe besoj qe kjo eshte nje dicka e domosdoshme, eshte risi e cila duhet te perkrahet dhe te mbeshtetet.

Ne lidhje me kete ceshtje ka pasur kritika te ndryshme nga faktore te politikes shqiptare apo nderkombetare per menyren e trajtimit te kandidaturave si per Gjykaten e Larte ashtu edhe per Gjykaten Kushtetuese.

A ndani ju te njejtin mendim apo shqetesim?

Kam degjuar qe ka pasur kritika ne lidhje me kandidaturat, por Komisioni i Ligjeve dhe parlamenti eshte sovran ne ate qe vendos ai. Eshte e drejta e atij qe te vleresoje ne nje menyre apo ne nje tjeter kandidaturat dhe nuk eshte e drejta jone qe ne ti gjykojme ata. Eshte thjeshte mendimi i tyre.

Si e konsideroni ju rrezimin e shume prej kandidaturave?

Edhe kjo eshte nje kompetence e parlamentit. Parlamenti eshte sovrani. Ai eshte i pavarur ne vendimmarrjen e tij. Per me teper, ne nuk kemi nje akt formal qe ta detyroje parlamentin te jape arsyet se pse e ben nje gje te tille.

Kjo pasi, votimi i nenshtrohet shumices se personave pjesemarres dhe askush nuk eshte i detyruar qe te jape me shkrim arsyet e tij. Pra, eshte vendimmarrje sovrane. Nuk kemi te drejten ti gjykojme ato.

A ka dicka qe mund te permiresohet ne kete proces?

Ajo qe duhet permiresuar sipas meje, ndoshta ne te ardhmen duhet qe te parashikohen me akte te shkruara gjithcka qe behet, duke perfshire edhe ate qe thate ju se cilat jane arsyet qe u rrezua nje kandidature e caktuar. Por, me sa jam ne dijeni, Komisioni i Ligjeve ben nje raport paraprak qe ia percjell parlamentit dhe aty ai parashtron arsyet e tij. Por, mendoj qe si cdo vendim tjeter do argumentim me shkrim.

Pra, a duhet qe edhe parlamenti ta argumentoje kete qendrim? Kjo ka te kunderten e saj, qe thote se vendimmarrja eshte vullnet i pjesemarresve dhe nese shumica apo pakica, te jape me shkrim argumentet e saj, kjo eshte nje ceshtje e diskutueshme.

Ndodhemi ne nje proces ku po zevendesohen anetaret te cileve u ka mbaruar mandati. A ndikon ky zevendesim ne punen e Gjykates Kushtetuese, meqenese ka kandidat qe kane ceshtje ne ngarkim?

Puna ne Gjykaten Kushtetuese nuk bllokohet asnjehere sepse Kushtetuta dhe ligji kane parashikuar shprehimisht qe anetareve te cileve u mbaron mandati vazhdojne ne detyre deri ne zevendesimin nga gjyqtaret pasardhes.

Per sa i perket ceshtjeve qe keto gjyqtare kane neper duar ne momentin qe mund te zevendesohen, ky eshte nje problem teknik, i cili e ka parashikuar edhe ligji organik i Gjykates Kushtetuese, por edhe Kodi i Procedures Civile se cfare behet ne rastet kur ndryshohen gjyqtaret. Prandaj, ky eshte nje problem teknik i cili kapercehet.

Natyrisht qe i vetmi problem eshte kur riperterihet me shume se shumica e anetareve te cilet jane ne perberje te Kolegjit apo edhe te trupes gjyqesore, atehere ceshtja mund te kerkoje rifillimin nga e para. Por, edhe nese jane raste te tilla, ato jane shume te pakta dhe natyrisht qe nuk ngrene peshe ne problemin e vendimmarrjes.

Ne lidhje me kete ceshtje, mazhoranca ka paraqitur nje kerkese per interpretim te disa neneve qe kane te bejne me perzgjedhjen e kandidaturave. Ne te njejten kohe eshte bllokuar dhe procesi i perzgjedhjes, i miratimit te tyre. Kur mund te zhbllokohet kjo situate?
Kjo ka te beje me dy momente.

Momenti i pare eshte paraqitja e kerkeses ne Gjykaten Kushtetuese nga ana e perfaqesuesve te parlamentit. Per kete, nuk mund te jap pergjigje sepse eshte Kolegji i cili shqyrton kerkesen.

Nese ai do ta gjeje te bazuar, do te kaloje pastaj ne seance gjyqesore dhe do te jete Gjykata ajo qe do te vendose. Une nuk mund te shprehem paraprakisht pasi perben ceshtje qe ka te beje me paanesine, ka te beje me paragjykimin. Une e kam te ndaluar me ligj qe te jap nje pergjigje te tille.

Per sa i perket parlamentit qe ka pezulluar procedurat, eshte e drejta e parlamentit qe te beje nje gje te tille dhe ne nuk mund te hyjme dot ne kompetencat e tij.

E cmon ai nese duhet te vazhdoje apo jo. Kur mund te zhbllokohet?

Parlamenti eshte i pavarur ne vendimmarrjen e tij. Per sa i perket kerkeses drejtuar Gjykates Kushtetuese eshte kjo gjykate qe do te vendose ne momentin e perfundimit te ceshtjes.

Sa mund te zgjase kjo procedure?
Ligji ka parashikuar nje afat 2-mujor brenda se ciles relatori i ceshtjes ne perberje te Kolegjit dhe Kolegji i gjyqtareve apo edhe mbledhja e gjyqtareve vendosin nese kerkesa ka apo jo baze ligjore per te kaluar ne seance gjyqesore. Pra, brenda dy muajve do te jepet pergjigje nese ceshtja do te kaloje ne gjyq apo nuk do te kaloje per gjyq. Nese gjykata ceshtjen do ta kaloje per gjykim atehere jane procedura gjyqesore te cilat mund te marrin kohen e nevojshme per te perfunduar ceshtjen. Pra, nuk ka nje afat strikt te caktuar se kur do te perfundoje.

Zoti kryetar, shume prej ligjeve te rendesishme dhe shume te debatuara jane ankimuar ne Gjykaten Kushtetuese. Kjo ka te beje me nje kundershtim politik apo me keqberjen e ketyre ligjeve?
Besoj se ka te beje me te dyja. Problemi eshte qe ndonjehere ligjet tek ne behen me nxitim, me ngut, pra pa u thelluar ne ate qe behet. Problemi i dyte ka te beje me terheqjen e mendimit te specializuar te atyre qe mbeshtesin kete ligjberje, sic mund te jene organet keshillimore nderkombetare, shoqatat e ndryshme te cilat merren me problemin e ligjeve, por edhe terheqja e mendimit te grupeve te interesit qe duhet per nje fushe te caktuar. Dhe duke mos u koordinuar keto tre rrethana them qe kam te beje dhe me nje ligjberje jo te mire. Ndersa arsyeja e dyte eshte ajo e politikes, ku partite politike, per shkak te luftes se tyre politike, shfrytezojne hapesirat ligjore per tiu drejtuar Gjykates Kushtetuese per te kundershtuar ligjet me ose pa te drejte. Por, qe e vlereson pastaj Gjykata nese qendrojne apo jo kerkesa e tyre. Jane te kombinuar te dy faktoret.

Ka pasur nje debat te lidhur me ceshtjet e fleteve te votimit dhe dergimit te nje kerkese per interpretim nga Gjykata Kushtetuese, ky eshte nje opsion, por jo i vendosur. Nese kjo kerkese do te vinte nga partite politike ne Gjykaten Kushtetuese, per sa kohe mund te kete nje qendrim per kete ceshtje?
Si per gjithe ceshtjet e tjera eshte nje rregull i pergjithshem qe brenda dy muajve Gjykata Kushtetuese verifikon nese ka kushte apo jo per te kaluar ne seance gjyqesore nepermjet kolegjit seleksionues ose te mbledhjes se gjyqtareve. Pra, brenda dy muajve Gjykata Kushtetuese vendos nese duhet te kaloje apo jo ne shqyrtim ne seance gjyqesore. Nese kalon per shqyrtim ne seance gjyqesore, atehere eshte koha e nevojshme per te kryer te gjitha veprimet procedurale per arritjen e nje konkluzioni per marrjen e nje vendimi. Nuk ka afat te percaktuar ne ligj dhe nuk ka nje ligj perjashtimor, ne rastet kur njera ceshtja duhet te jete me precedent te pershpejtuar, tjetra me procedure normale. Pra, ligji i ve ne pozite te barabarta te gjitha kerkesat dhe ne Gjykaten Kushtetuese nuk ka kerkese te rendesishme apo te parendesishme. Secila eshte e rendesishme ne shqyrtimin e saj dhe ne personin qe pretendonin. Çdokush qe pretendon per ate eshte ceshtja me e rendesishme. Çeshtje te rendesishme dhe te parendesishme i ben publiku, opinioni, media, per shkak te sensibilizimit qe mund te kete ajo ne publik, sensacionit qe mund te jape ose grupet e interesit te cilet e pretendojne me te madhe. Por, Gjykata Kushtetuese nuk ka ceshtje te rendesishme apo te parendesishme. Te gjitha ceshtjet jane te rendesishme perpara Gjykates Kushtetuese, qofte edhe nje individ qe mund te kete nje kerkese fare minimale, per te eshte ajo ceshtja me e rendesishme. Pra, nuk mund te themi dhe nuk mund te zbatojme nje procedure per njeren pale dhe nje procedure tjeter per palen tjeter.

Ne Komisionin e Ligjeve, ne momentin kur po diskutohej buxheti per institucionet e pavarura, sekretari i Pergjithshem Kujtim Osmani, shprehu shqetesimin per mungesen e fondeve per shpenzime operative. Per te ilustruar kete, ai solli ne vemendje delegacionin e Gjykates Kushtetuese te Kosoves, i cili kishte ardhur ne Shqiperi per shkembimin e pervojes, dhe u shpreh shqetesimi se nuk ishin mundesite financiare te mjaftueshme qe ti mundesonte heqjen e shpenzimeve. Si e vleresoni kete situate ne Gjykaten Kushtetuese?
Po, eshte e vertete. Gjithmone kemi pasur probleme me fondet. Gjykata Kushtetuese nuk ka vetem vendimmarrjen si objektin e saj te veprimtarise, i cili eshte me i rendesishmi, por ka edhe marredheniet me te tretet, ka edhe marredheniet me te huajt, me nderkombetaret. Ka edhe marreveshje bashkepunimi me gjykata analoge, qofte per sa i perket shkembimit te pervojes, shkembit te stafit, pritja e delegacionit etj., etj. Eshte e vertete qe ne kemi qene gjithmone ne kete trysni per shkak te fondeve te pakta per te perballuar shpenzimet. E thene me shkurt, ne mund te kemi shume marreveshje bashkepunimi qe nuk i realizojme dot per shkak te fondeve. Kemi ftesa qe na vijne dhe ne nuk i pergjigjemi dot sepse nuk na dalin fondet per te kryer keto shpenzime ose duam te ftojme qe te vendosim marredhenie bashkepunimi dhe fondet jane te pamjaftueshme. Eshte e kuptueshme qe Shqiperia eshte ne nje situate krize ashtu si te gjithe bota dhe rajoni. Por, eshte edhe fakt tjeter qe Gjykata Kushtetuese e Shqiperise ka buxhetin me te vogel ne Europe per sa i perket administrimit te fondeve buxhetore ne raport me gjykatat homologe, duke perfshire edhe perreth qe ka nje numer popullsie shume me te vogel dhe numer te ceshtjeve shume me pak dhe ka nje buxhet shume te madh. Pra, Maqedonia, Kosova, Mali i Zi dhe te tjera me radhe, qe jane fonde teper-teper modeste. Madje ne bejme perpjekje qe shume nga aktivitet tona te gjejne sponcorizime permes fondacioneve, permes shoqatave te ndryshme ne ndihme te drejtesise, te cilet me dashamiresine e tyre jane ofruar gjithmone duke pasur nje bashkepunim. Problemi i fondeve ngelet gjithmone nje problem, i cili do te krijoje edhe ne te ardhmen shqetesime ne mbarevajtjen e punes qe behet.

A jane te gjitha kushtet qe Gjykata Kushtetuese te beje punen e saj me se miri?
Per sa i perket problemit te vendimmarrjes, keto qe thame pak me siper, shpenzimet dhe te tjera nuk kane te bejne me procesin e vendimmarrjes. Gjykata funksion normalisht dhe funksionon normalisht ne procesin e saj kryesore qe eshte vendimmarrja, pra zgjidhja e ceshtjeve. Ndersa veprimtaria mbeshtetese dhe ndihmese ne Gjykaten Kushtetuese, dhe ajo ka peshen e vet, sic jane shkembimi i pervojes, pasja sa me shume literature, krijimi i kushteve me komode per gjyqtaret, krijimi i ambienteve me te pershtatshme sic jane sallat e gjykimit, zyrat e pershtatshme, pajisjet e kancelarise etj., etj., qe normalisht nuk jane ne ato nivele qe ne kerkojme. Duke perfshire ketu qe ne kemi salle gjykimi shume te vogel, e cila nuk mundeson pjesemarrjen e te gjithe publikut ne salle, ai qe deshiron te marre pjese. Ose kur ka ceshtje te cilat kane ndjeshmeri ne publik, media nuk arrin te marre pjese drejtperdrejte ne sallen e gjykimit, por ndjek permes kamerave dhe monitoreve ne nje salle tjeter. Ne nje fare menyre kjo ka te beje dhe me transparencen e gjykimit ne Gjykaten Kushtetuese, ka te beje me performancen ne publik, ka te beje me ate parimin e njohur qe gjykata jo vetem te jape nje vendim te drejte, por edhe ai te duket si i tille edhe nga performanca e jashtme. Shpresoj qe ne ndoshta ne te ardhmen gjerat do te korrigjohen.

Se fundmi, si i keni marredheniet me kreret e politikes shqiptare?
Me kreret e politikes shqiptare, per fat te mire ose te keq nuk kam pasur asnje lloj marredhenie, as para se te vija ne kete detyre, as tani qe jam ne kete detyre. E respektoj politiken. Natyrisht qe politika ben vendimmarrjen ne Shqiperi per sa i perket themeleve te shtetit sepse ligji behet permes politikes qe perfaqesohet ne Kuvend. Une e kam te ndaluar me ligj, me kod moral dhe etik qe une te marr pjese, apo te mbeshtes nje grup te caktuar politik. Per fat te mire, nuk me pelqen shume politika qe te merrem me to. Por, ka nje nderthurje te ketyre elementeve kur perfaqesues te politikes jane edhe perfaqesues te administrates shteterore. Per shkak te pozicionit qe kam, si drejtues i institucionit, une kam edhe marredhenie administrative me keto drejtues sic jane, President i Republikes, kryetari i Keshillit te Ministrave, kryetaren e Kuvendit dhe me gjere. Mund te kem probleme edhe me Bashkine e Tiranes, edhe me ato do te kem marredhenie bashkepunimi. Marredheniet midis ketyre institucioneve jane zyrtare. Natyrisht, duke respektuar secili kompetencat, te drejtat dhe pavaresine e tij. Kane qene deri tani ne kete faze marredhenie bashkepunimi, korrekte dhe shpresoj qe do te jene te tilla edhe ne te ardhmen.

Zgjedhja si kryetar
Sigurisht qe zgjedhja ne kete detyre nuk ka qene e lehte per tu pranuar nga ana ime, sepse eshte nje detyre me shume pergjegjesi, eshte nje pozicion i cili eshte gjithmone ne kontakt me sferat me te larta te marredhenieve shteterore, eshte nje pozicion i cili shume here keqinterpretohet politikisht dhe je gjithmone ne sulmin e politikes, medias apo shtypit.

Pyetja ne Komision
Ne Komisionin e Ligjeve kam konstatuar dicka qe anetaret e Komisionit ishin te mirinformuar dhe kishin material te bollshem ne lidhje me kandidaturat qe shqyrtonin. Besoj se eshte nje seance serioze dhe ne duhet te shkojme drejt atyre seancave te hapura, sic i ben SHBA, ku ka informacione te jashtezakonshme dhe personi i cili kandidon eshte i detyruar ti pergjigjet cdolloj pyetjeje.

Rrezimi kandidaturave
Edhe kjo eshte nje kompetence e parlamentit. Parlamenti eshte sovrani. Ai eshte i pavarur ne vendimmarrjen e tij. Per me teper, ne nuk kemi nje akt formal qe ta detyroje parlamentin te jape arsyet se pse e ben nje gje te tille. Kjo pasi, votimi i nenshtrohet shumices se personave pjesemarres dhe askush nuk eshte i detyruar qe te jape me shkrim arsyet e tij.

Riperteritja e anetareve
Natyrisht qe i vetmi problem eshte kur riperterihet me shume se shumica e anetareve te cilet jane ne perberje te Kolegjit apo edhe te trupes gjyqesore, atehere ceshtja mund te kerkoje rifillimin nga e para. Por, edhe nese jane raste te tilla, ato jane shume te pakta dhe natyrisht qe nuk ngrene peshe ne problemin e vendimmarrjes.

Hartimi i ligjeve
Ndonjehere ligjet tek ne behen me nxitim, me ngut, pra pa u thelluar ne ate qe behet. Problemi i dyte ka te beje me terheqjen e mendimit te specializuar te atyre qe mbeshtesin kete ligjberje, sic mund te jene organet keshillimore nderkombetare, shoqatat e ndryshme te cilat merren me problemin e ligjeve, por edhe terheqja e mendimit te grupeve te interesit.

Afatet kohore
Nuk ka afat te percaktuar ne ligj dhe nuk ka nje ligj perjashtimor, ne rastet kur njera ceshtja duhet te jete me precedent te pershpejtuar, tjetra me procedure normale. Pra, ligji i ve ne pozite te barabarta te gjitha kerkesat dhe ne Gjykaten Kushtetuese nuk ka kerkese te rendesishme apo te parendesishme. Secila eshte e rendesishme ne shqyrtimin e saj dhe ne personin qe pretendonin.

Mungesa e fondeve
Ne mund te kemi shume marreveshje bashkepunimi qe nuk i realizojme dot per shkak te fondeve. Kemi ftesa qe na vijne dhe ne nuk i pergjigjemi dot sepse nuk na dalin fondet per te kryer keto shpenzime ose duam te ftojme qe te vendosim marredhenie bashkepunimi dhe fondet jane te pamjaftueshme. Por, eshte fakt qe Gjykata Kushtetuese ka buxhetin me te vogel ne Europe.

Marredhenia me politiken
Me kreret e politikes shqiptare, per fat te mire ose te keq nuk kam pasur asnje lloj marredhenie, as para se te vija ne kete detyre, as tani qe jam ne kete detyre. E respektoj politiken. Natyrisht qe politika ben vendimmarrjen ne Shqiperi per sa i perket themeleve te shtetit sepse ligji behet permes politikes qe perfaqesohet ne Kuvend.