Piktori Alush Shima publikon per here te pare nje katalog me 500 pune ne grafike. Punet e krijuara ne vitet '70-'90-te, ne disa cikle. Me i veçanti, cikli per diktatorin: "Pasqyron nje lloj urrejtje dhe nje lloj refuzimi, gjera qe ne ate kohe nuk i thosha dot publikisht"

Nese pikturat e Alush Shimes do te kishin qene femije, do kishin lindur dy here. Te paren here ne vitet '70-te, kur vete regjimi komunist ishte i mbarsur me perdhune, ato po lindnin te fshehura ne arka te sigurta, ne tavanet e shtepise se piktorit. Aty do te qendronin deri ne fillim te viteve '90-te. Ndersa jeta e dyte vjen pas viteve '90-te, kur dolen nga qoshket ku ishin strukur.

Aty do te fillonte dhe jeta e pritjes. Piktori Shima thote se, dikur, kur i krijonte, nuk i shkonte ne mendje qe nje dite ato do te ekspozoheshin, ndersa pas renies se sistemit do te priste momentin e duhur per t'i bere publike. Momenti perkon me pervjetorin e 20-te te renies se Murit te Berlinit, simbolin e shembjes se sistemeve komuniste ne gjithe Evropen.

Kush me mire se nje artist dhe vepra e tij mund te dokumentojne se çfare ka ndodhur ne ate kohe?
Kete gje synon te tregoje edhe katalogu i puneve te piktorit Alush Shima, i cili do te publikohet ne muajt e fundit te 2009-es.

"Jane pune qe jane krijuar gjate periudhes se komunizmit, por jane pune kunder komunizmit. Ështe nje lloj disidence e heshtur, nje pasqyrim i atij realiteti ashtu si e kam pare dhe e perjetuar une", - shpjegon Shima.

Pjesa me e rendesishme e ketij albumi i takon nje cikli te veçante, cikel te cilin ai e cileson "cikli i diktatorit". Jane rreth 25 pune ne grafike, ne te cilat jep menyren se si e ka pare diktatorin. "Ështe nje cikel i veçante, sepse pasqyron nje lloj urrejtje, moskenaqesie dhe nje lloj refuzimi.

Shkurt, shume gjera qe ne ate kohe nuk i thosha dot publikisht". E me keto gjera nenkupton menyren se si e ka paraqitur udheheqesin, here si gomar, here si buf e here si monster. "Kam perdorur shume forma, por sa e sheh, e kupton qe eshte ai", - thote Shima.

Per shembull, nje nga grafikat e perzgjedhura per t'u botuar ne kete cikel eshte edhe "Mbreti i terrorit", nje pune qe i takon vitit 1973. Ne nje veshtrim te pare veren nje buf me nje trup te madh njeriu dhe te lind pyetja se si mund te lidhet figura e nje mbreti me ate te nje bufi. Por, ne nje veshtrim te dyte kupton se lidhja ekziston. Ne kraharorin e bufit shquhet nje profil njeriu, ne ngjyre te zeze.

Nje profil qe duket shume i njohur. Dhe pas disa sekondash, ky portret familjar lidhet me nje emer, me ate te diktatorit (duke nenkuptuar diktatorin shqiptar Enver Hoxha). Pas kesaj figure perplasin krahet dy te tjere, ndersa "mbreti" me doren e djathte shtyp koken e nje bufi te vogel te mbeshtjelle me gazete, qe gjendet ne kembet e tij.

Ne kete cikel ka edhe pune qe nuk lidhen drejtperdrejt me diktatorin, por pasqyrojne sistemin qeverises. "Per shembull, puna "Gjyqtari", qe tregon tre gomare para tavolines. Une them "Gjyqtari", se me te vertete ne ate kohe gjyqtaret ishin "gomare". S'kishte gjyqtar qe te merrte nje vendim pa i ardhur letra nga Komiteti i Partise", - tregon ai per njeren nga keto pune.

Por, ndersa diktatori ishte vetem nje, me mijera ishin ata qe ai dergoi ne burgje, kampe pune apo i beri te vuajne edhe pa i degdisur ne vende te tilla. Punet qe lidhen me kete pjese i ka grumbulluar ne nje cikel tjeter, qe mban emrin "Apokalips" dhe per te cilin Shima thekson se nuk eshte ai "Apokalipsi" i Bibles, por '"Apokalipsi' i atyre qe e jetuan". Dhe kete lloj apokalipsi ai e sheh tek njerezit e thjeshte, tek artisti, shkrimtari, punetori dhe fshatari.

"Jane te gjithe, por nuk i dallon dot qe te thuash se ky eshte artisti, sepse une nuk flas ne keto grafika asnjehere me personazhe reale. I trajtoj ne sensin mbarenjerezor. Fryma me te cilen jane ndertuar eshte tej kohes. Ky lloj apokalipsi vlen edhe per nje diktature qe eshte ne Kongo apo diku tjeter. Ështe nje pergjithesim i diktatures, qe nuk i perket vetem nje vendi", - shpjegon.

Ketij cikli i perket edhe grafika "Pas hekurave", e cila mban daten 1973. Nje figure e zymte e nje te burgosuri, i cili po ha ne nje pjate, qe thuajse nuk ka asgje. Burri duket i kerrusur jo nga mosha, por nga vuajtjet.

Tej, mbi koken e tij, duket dritarja e vogel e qelise, prej se ciles drita copetohet nga hekurat e vendosur ne formen e kryqit.
Po ketij cikli i perket edhe nje nudo. Nje nudo jo e bukur, po e shperfytyruar nga dhimbja. Nje trup femre qe mban ne duar koken e saj te paforme. Poshte, ne kembet e zbathura, zvarritet nje breshke.

Shima ka guxuar me shume se kaq. Ështe marre edhe me burgun, paçka se atij nuk iu kanos ndonjehere ky rrezik.

Megjithate, niset nga pozita e atij qe do t'i burgosnin familjare dhe miq, mes te cileve veçon piktorin dhe mikun e tij, Ali Oseku. Qenien e tyre ne burg e ka paraqitur ne nje cikel te plote grafikash, me emrin "Cikli i burgut". Ne fakt, grafika eshte nje fjale qe nuk i perkufizon keto pune.

"Me shume se sa grafike, ato jane vizatime me laps. Me akuarel me pastel, me boje kine. Keto mund te quhen piktura ne leter, por edhe keshtu nuk eshte e sakte. Do t'i quaja teknika mikse", - thote Shima.
Por, 500 faqet e albumit qe mban emrin "Alush Shima", nuk do te mbushen vetem me keto tre cikle.

"Per te mos servirur nje album te zymte, kam perfshire edhe cikle te tjere", - thote, ketu permend ciklin me tema nga jeta, nudo apo edhe pune qe pasqyroje kooperativistet, por jo ashtu siç i donte socrealizmi, por si i shihte Alush Shima.

"Ështe kendveshtrimi me te cilin une kam pare artin dhe diktaturen ne kohen qe te tjeret benin ate lloj pikture qe eshte e ekspozuar ne Galerine e Arteve. Ështe nje perjetim krejtesisht personal", - shpjegon ai.

Po ku i ka ruajtur keto pune qe nisen te krijoheshin ne vitet '70-te? Kjo eshte nje histori me vete. Artisti mendohet nje hop dhe pergjigjet: "Ne disa arka ne tavanin e shtepise", sado qe ishin teper te vogla per punet e tij, pasi nuk mund mbanin nje pune qe kishte permasa mbi nje meter.

Edhe per kete kishte gjetur nje zgjidhje. "Nje pjese te puneve, per t'i ruajtur, i kam prere ne mes. Dhe ato ekzistoje te prera. Letra eshte delikate dhe demtohet shume lehte, keshtu qe isha i detyruar qe t'i palosja, t'i vendosja ne pako te medha e t'i fusja ne tavan per t'i ruajtur", - thote. Prej andej do te dilnin ne vitet '90-te dhe dy dekada me vone po botohen.

Ky lloj apokalipsi vlen edhe per nje diktature qe eshte diku tjeter. Ështe nje pergjithesim, qe nuk i perket vetem nje vendi

Ështe kendveshtrimi me te cilin une kam pare artin dhe diktaturen ne kohen qe te tjeret benin ate lloj pikture qe eshte e ekspozuar ne Galerine e Arteve. Ështe nje perjetim krejtesisht personal

"Nje pjese te puneve, per t'i ruajtur, i kam prere ne mes. Dhe ato ekzistoje te prera. Letra eshte delikate dhe demtohet shume lehte, keshtu qe isha i detyruar qe t'i palosja, t'i vendosja ne pako te medha e t'i fusja ne tavan per t'i ruajtur"