Aragoni dhe arti modern, ekspozohet ne Paris. Detaje interesante per qendrimet qe ka mbajtur shkrimtari i grupit surrealist qe perqafoi me pasion idete komuniste

Louis Aragon (1897-1982) e pershkoi shekullin me zigzage. Pjesetar i grupit parizian Dada, menjehere nga fundi i Luftes se Dyte Boterore, ai eshte nje nga themeluesit e grupit surealist, me 1924. Atehere, trajektorja e tij eshte e shpejte dhe e drejte jepet pas te panjohures dhe aventurave artistike, poetike e erotike. Me 1924, edhe pse vetem 27 vjec, ai ka guxuar dhe rrezikuar shume qe te mund ta ndiqte kete shtjelle. Por ne fillim te viteve 1930, trajektorja nderron rrjedhe dukshem.

Ose, le te themi, ajo ndahet ne dy drejtime te ndryshme. Njeri drejtim eshte i boshtit te dekades paraardhese mbrojtja e surealizmit dhe, pergjithesisht, e modernitetit ne pikture dhe e heronjve te tij Picasso, Picabia, Ernst, Tanguy, Miro, Arp apo Giacometti.
Tjetri merr kthese per nga realizmi ne art. Pas Luftes se Dyte Boterore, ky drejtim shkon permes mbrojtjes se realizmit socialist sovjetik dhe artisteve freng te cilet perpiqen ta aplikojne apo ti qasen. Qofte edhe ne nje perzierje te cuditshme Fougeron, Taslitzky, Gruber, Buffet apo Lorjou. Ne tekstet qe u kushton atyre, Louis Aragon eshte drejtues i vetedijes artistike te Partise komuniste franceze dhe drejtor i redaksise Lettres francaises e cila glorifikon linjen e Moskes. Eshte e qarte qe keto dy drejtime jane kontradiktore.

A eshte e mundur te duash njeheresh lehtesine e Miro-se dhe densitetin e Lorjou-se?
Ekspozita e Musée de la Poste nuk fsheh asgje per kete situate. Ne gjithe sallat e saj, perplasjet estetike jane te dhunshme dhe veshtrimi i vizitorit detyrohet te kaloje pa nderprerje nga nje salle e bukur surealiste ne nje salle te trishtueshme realiste socialiste.
Seria e vizatimeve nga koleksione private dhe publike ilustron preferencat e Aragonit dhe ia del, ndonjehere, te paraqese vepra qe i pati ne pronesi apo qe i ka njohur nga afer. Me e famshmja eshte versioni i vitit 1930 i Xhokondes korrigjuar nga Duchamp-i, me titullin L.H.O.O.Q.
Nje dhome rinderton pjeserisht interierin e Aragonit ne vitet e fundit te jetes, muret te veshur me fotografi, dokumente, riprodhime te ndryshme eshte interesante te analizosh detaje. Pikturat jane atje si nje sugjestion u perkasin artisteve qe Aragoni i ka ngritur ne qiell. Ai ka shkruar pothuajse per te gjithe bashkekohesit e tij me te mire, dhe kjo krijon nje antologji joshese, me shume detaje te perpikta nga Max Ernst dhe Pierre Roy.

Mbetet vetem sikleti qe krijon spektakli i nje shkrimtari i cili rregullisht perdor retoriken kur lavderon qofte Fougeron qofte Matisse-in.
Njehere, me 1953, akrobati ra nga trapezi.
Kishte porositur Picasson per nje vizatim per nder te Stalinit qe sapo kishte vdekur, dhe boton ne nje nga Lettres francaises koken e stilizuar te nje Stalini te ri me veshtrim roman dhe mustaqe kelte. Zemerim te abonentet, militantet e Komitetit Qendror. Aragonit iu desh te kerkoje falje publike per kete gabim. E zbatoi dhe pastaj iu kthye rrjedhes se skizofrenise artistike, sikur te mos kish ndodhur gje.