Ne vendin e "mberritjes" se Zojes se Shkodres, ne Xhenacano, mbahet nje nga meshat, me kryesorja ne gjuhen shqipe

Xhenacano eshte nje qytet i vogel kodrinor, ne pjesen perendimore te krahines se Lacios, n'Italine qendrore. Ështe nje qytet mesjetar qe bente pjese ne Shtetin papnor e gezonte privilegjet e mospagimit te taksave, ne saje te mbrojtjes se princerve te fuqishem Kolona.

Ndermjet ketij qyteti dhe kryeqendres veriore te Shqiperise, Shkodres, ekziston nje lidhje e veçante, qe del nga te gjitha kornizat e zakonshme te marredhenieve qe bashkojne qytete e krahina te ndryshme ne te kater anet e planetit.

Legjenda thote se nje dite te vitit 1479, kur qendresa shqiptare 35-vjeçare ndaj pushtimit turk ishte ne grahmat e fundit, nje ikone e Zojes se Bekueme u shkeput nga kisha e kalase se Shkodres. Ajo fluturoi lart, duke kapercyer detin dhe nje pjese te mire te tokes perballe e u ndal ne kishen e Xhenacanos.

E ndoqen kete ikone ne fluturimin e saj, dy burra, te cilet e kaluan detin me kembe, si duket edhe tek piktura ne hyrje te kishes, e frymezuar nga kjo legjende.

Kjo ishte legjenda, ndoshta e verteta i afrohet me shume nje tjeter versioni, atij qe na thote se kete kuader e prune nga Shkodra, e rene nen pushtimin turk, dy tregtare te cilet deshen ta shpetonin objektin e kultit te qytetit te tyre nga rreziku qe i kanosej prej pushtuesve te nje feje tjeter.

Zoja e Keshillit te Mire ose Zoja e Shkodres, iku larg dhe shkodranet kthenin koken gjithmone nga perendimi kur vazhdonin t'i luteshin mbrojteses se qytetit te tyre ne vazhdimesi te shekujve. Me kohe ajo ikone e Zojes se Shkodres u be objekti i kultit te gjithe shqiptareve qe, per t'ju shmangur rrezikut ne dheun e lindjes, kapercenin detin e strehoheshin ne pjese te ndryshme te Italise fqinje.

Mergata shqiptare ne gjysmeishullin Apenin kishte filluar shume para renies se Shkodres, por per te gjithe arbrit, ajo ikone simbolizoi besimin e te pareve e shpresen per dite me te mira.

Kulti i Zojes, i nenes se Krishtit, i gruas qe do te lindte nga trupi i saj birin e Zotit, eshte me i perhapuri ne boten e krishtere, madje ajo figure shihet me nderim edhe ne boten islame. Lurdi, Çestokova, Mezhdugorie, Fatima jane me te famshmet simbole te pranise, madheshtise e forces se pashterur te Zojes, kesaj figure hyjnore te gruas si perteritese e jetes njerezore

Maji eshte muaji i Zojes e çdo dite te ketij muaji besimtaret i drejtojne asaj lutjet, shpesh te mbledhur ne grupe. E diela e fundit e ketij muaji, per shqiptaret e krishtere ne Itali, eshte dita e Zojes se Keshillit te Mire.

Nga te gjitha viset e ketij vendi ata grumbullohen ate dite ne Xhenacano. Keshtu ndodhi edhe ne 31 majin e shkuar. Kisha ishte mbushur plot me besimtare shqiptare qe luteshin ne gjuhen e tyre, sepse ate dite nje nga meshat, me kryesorja, ajo e ores njembedhjete, thuhej ne gjuhen shqipe.

Qe nje ceremoni qe sillte jehonen e nje kohe te shkuar, e nje epoke historike kur per shqiptaret, kisha nuk ishte vetem vendi i lutjeve, i adhurimit te Zotit apo i rrefimit te mekateve, por edhe logu i shqiptarizmit, i idealeve atdhetare te nje populli te roberuar, i aspirates per liri.

"Fe e Atdhe", kjo qe emblema e Kishes katolike shqiptare gjate koheve. Misioni i meshtareve nuk mbaronte me predikimin e Ungjillit e te mesimeve te tij morale, as me veprat e bamiresise e te ndihmes per te vobektit, te semuret e te dobetit. Ai kishte edhe nje tjeter synim, ate te idealit atdhetar ne nje vend qe lengonte nen pushtimin e huaj. Meshtari duhej t'ishte njeheresh mesues, organizues, keshillues, propagandues i gjuhes, i historise, i tradites, i frymes se kombit.

Meshtaret shqiptare e kryen kete funksion nen trysni, me çmimin e sakrificave, shpeshhere me jeten e tyre. Prandaj, Shqiperia e lire u shprehu mirenjohjen e i vuri ne piedestal e shume prej tyre u bene edhe drejtues politike te shtetit te ri. Por provat e Kishes katolike nuk kishin mbaruar. Ato me te veshtirat, me te pamundurat, do te vinin me pas, ne ballafaqimin jo me pushtuesin e huaj, por me regjimin komunist.

Qe nje kasaphane e papershkrueshme, prova me tragjike e kaluar qe nga agimet e krishterimit. Numri i martireve te gjysme qindvjetit te kuq, ndoshta i kalonte ata te gjithe shekujve paraardhes te marre se bashku. Mizoria komuniste nuk njohu asnje cak e kisha shqiptare u be shembulli me i shkelqyer i qendreses ndaj nje ideologjie e praktike lirivrasese, siç ishte enverizmi shqiptar.

Kur meshtari i ri, At Aurel Gjerkaj, qe çonte meshen, u kerkoi besimtareve te lexonin "Lutjen per kanonizimin e martireve shqiptare", si nje ze i vetem u degjua: "O Zot,

Ate i mire dhe i meshirshem, me shembullin e ndritshem te Krishtit Birit Tend te kryqezuar, qe vdiq dhe u ringjall, i mbeshtete ne Shqiperi ipeshkvijte, meshtaret, rregulltaret, dhe shekullaret tane per te deshmuar besnikerine ndaj Ungjillit dhe Kishes ne tortura dhe ne martirizim, po te lutemi qe t'i lumturosh edhe ne toke, duke na dhene hirin qe po ta kerkojme duke iu porositur ndermjetesimit te tyre..."

Cilitdo qe njeh sado pak historine e diktatures se komunizmit shqiptar, nuk mund te mos i dilnin parasysh, n'ato çaste, ato qindra e mijera krime, duke filluar nga kembet e sharruara te Dom Lazer Shantojes, te pesuara nga kleriket katolike, mjaft prej te cileve ishin personalitete te njohura te kultures se vendit te tyre.

Habit fakti i indiferentizmit te Evropes se lire ndaj fatit te tyre, sikurse ndaj viktimave te komunizmit ne pergjithesi... Edhe shteti shqiptar pas komunist, qe vazhdon te ruaje formen ne marredheniet me besimet fetare, duke perjashtuar nisma vetjake studiuesish apo ndonje institucioni kulturor, nuk ka bere asgje per te nderuar kujtimin e martireve te klerikeve te ndryshem, kryesisht atyre katolike.

Çasti kulmor i meshes ne Xhenacano ishte sjellja n'altar e flamurit shqiptar e mbyllja e saj me te kenduarit e Hymnit kombetar te Shqiperise, ne perputhje te plote me konsideratat e shprehura me siper. Para ketij çasti e mori fjalen At Gazmend Tinaj, provinciali i freterve te Shkodres, qe iu drejtua te pranishmeve, te gjithe te merguar e larg atdheut.

U kujtoi atyre se atdheu ka ende nevoje per ta, se prania sot, ne diten e Zojes, i shembellen kthimit te bijave tek nena, tek vlerat e perbashketa, tek historia e perbashket, tek endrrat e perbashketa per nje vend te begate e te perparuar.

Ishte nje bisede prekese, qe pohonte koncepte qe nuk degjohen çdo dite, qe bente leve mbi gjendje shpirterore te trazuara te te merguarvet, qe korri nje duartrokitje te zgjatur e te sinqerte te gjithe te pranishmeve. Midis tyre kishte edhe besimtare jo katolike qe iu luten Zojes se Keshillit te Mire.

Duke dale pak nga dogmat e fevet, kjo dukuri eshte shume e bukur. Ështe diçka e mbetur nga regjimi i shkuar, kur besimi ishte ndaluar me ligj e ku filozofia e besimtarit pranonte se çdo objekt kulti ishte i pershtatshem per t'u lutur, mbasi te gjithe i sherbenin Zotit e Zoti eshte nje per te gjithe.

Mbas ceremonise ne Kishen e Zojes, festa u kthye ne nje piknik, ku njerezit u takuan e u çmallen me miq e te njohur, ku bene njohje te reja, ku kenduan kenget shqiptare e lojten vallet e tyre.

Ishte nje cope Shqiperie festive ne vendin qe zgjodhi Zoja e Shkodres per banesen e saj. Qe nje dite larg shqetesimeve e problemeve te panumerta te çdo dite, e gjitha kjo edhe ne saje te meshtareve te rinj, e te cileve u shkon falenderimi yne i veçante.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

"Shenjtore te Adriatikut", arti bizantin ekspozohet ne Bari

Prej dy javesh vazhdon te jete e hapur ne keshtjellen "Svevo" te Barit, ekspozita "Shenjtore te Adriatikut" . Fale iniciatives se nje viti me pare prej "Cooperation @ Heritage", ky projekt bashkoi ne nje rrjet te vetem pasurite muzeale te muzeve kombetare shqiptare dhe atyre pulieze.

Ne ceremonine e hapjes, Ardian Tana, sekretar i Pergjithshem i Ministrise se Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve, theksoi rendesine e ketyre iniciativave per promovimin e kultures se lashte te shqiptareve dhe ndryshimin e imazhit tek vizitori europian, si nje vend qe eksporton vlera kulturore dhe qytetare.

Ekspozita u be e mundur ne saje te programit "Interreg Itali-Shqiperi", ne te cilin bashkepunuan Ministria e Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve te Shqiperise, muzete e Beratit dhe Korçes, Rajoni i Pulias, Rajoni i Markeve, Drejtoria Rajonale e Pasurive Kulturore te Pulias etj.

Ekspozita, e cila do te qendroje e hapur per publikun ne nje nga pikat me terheqese dhe te vizituara te Barit deri me 25 tetor 2009, eshte nje rast unik per te njohur dhe shijuar artin bizantin, nje cope historie nga muzete shqiptare.

"Kolonel Zogu", ne shtator vjen ne Tirane

Alfred Trebicka ka shfaqur para pak ditesh ne Elbasan premieren e tragjikomedise, "Kolonel Zogu", te cilen do ta ngjise ne skenen e TK-se ne muajin shator.

Pjesa e dramaturgut bullgar, Hristo Boiçev, eshte nje komedi e zeze, ku stigmatizohet mendesia e Europes Lindore dhe ne veçanti ajo e Ballkanit, pas renies se komunizmit, pa lene pas hipokrizine e mbeshtetjes se Perendimit ne vendosjen e demokracise ne kete pjese te Europes. Trebicka e sjell "Kolonel Zogun" ne interpretimin e aktoreve Romir Zalla, Marin Orhanasi, Erjona Kakeli, Salsano Rrapi, Ledio Lako, Roland Saro etj.

Grabitesi Al Pacino, ne Marubi

Aktori Al Pacino shfaqet neser ne oren 19:00, ne kinemane e Akademise "Marubi", me nje nga rolet e pare te karrieres. "Day Dog Afternoon", i regjisorit Sidney Lumet, e sjell Pacinon ne rolin e grabitesit te bankave Sonny Ëortzik. Filmi, prodhim i vitit 1975, zgjat 125 minuta, eshte ne gjuhen angleze dhe shoqerohet me titra ne anglisht.

Java ne kinema

Ne kinema "Millenium", se shpejti mberrin filmi "Obsessed", i regjisorit Steve Shill. Drama ka per protagoniste kengetaren Beyonce Knoeles, dhe aktoret Idris Elba, Ali Larter dhe Jerry O'Connell. Nderkohe, ne kete kinema vazhdojne projeksionet e sages se katert te "Fast and Furious".

Ne sallen e "Imperial" shfaqet premiera "The last house on the left", e regjisorit Dennis Iliadis. Nje film horror, i cili rrefen historine e dy adoleshenteve qe torturohen dhe perdhunohen mizorisht nga nje bande psikopatesh. Mizoria e tyre perballet me hakmarrjen e familjareve te te rinjve. Po ne kete kinema vazhdon te shfaqet filmi "Oskar" i 2009-es, "Slumdog Millionaire", i regjisorit britanik Danny Boyle.