Makthi me tete kembe i kryeqytetit

Publikuar me : 21.09.2011 Ne : Sociale - 60 Lexime. Origjina : Gazeta Shekulli

 Magdalena Alla

 Me maskë në fytyrë, sy të mbuluar por në mënyrë të tejdukshme për të parë mirë edhe krijesat më të vogla, me duar të futura në dorashka të bardha, që futen poshtë banakut, brenda ekspresit të kafesë, në orë të vona të natës, larg syrit dhe pranisë fizike të të tjerëve. “Po dezinfektoni prej buburrecave?”, pyet, e shtyrë nga të tjera zbulime si tinëz apo haptas, të gjithmonë e më shumë mjediseve me buburreca. Të memorizuara ngado, në ambiente publike ku hahet, në zyra-pritjeje, duke blerë në ndonjë dyqan, duke ecur kalimthi korridoreve, duke biseduar me sinqeritet me njerëz që dinë të flasin hapur. “-Pse mos ke vetë në shtëpi, që po pyet?!”, kthen aty për aty përgjigje me nervozizëm punonjësi, meqë me sa duket ke zbuluar të fshehtën e tyre të pakëndshme si kliente e orëve të vona të natës, teksa shoqëron mbylljen e një prej bareve më të frekuentuar në Tiranë.

Tregon më pas se është punonjës i një agjencie dezinfektimi, e cila këto vitet e fundit po ka goxha punë në “Tiranën e mbipopulluar gjithmonë e më shumë edhe nga buburrecat, ose ndryshe ‘furrtaret”. “Një mori dyqanesh, lokalesh, institucionesh apo dhe shtëpish në kryeqytet janë të mbushura me buburreca. Na telefonojnë gjithmonë e më shumë për dezinfektime ambientesh, sidomos prej furrtareve, por edhe për miza, milingona, minj etj”, tregon Haxhi Aliko, administrator i agjencisë ‘Alex ‘99’, e krijuar që nga viti ’99 për të tilla shërbime higjenike, dezinfektuese. Por me njëri-tjetrin shumë qytetarë ose pëshpërisin nën zë në rrethe ngushta, ose nga turpi e fshehin dhe mohojnë krejt faktin shqetësues të të pasurit buburreca tek kuzhina e shtëpisë, në ekspresin e bar-kafesë, në bulierin për ngrohjen e ujit, në furrën e bukës, minimarketin, supermarketin apo në zyrën qoftë edhe më luksozja në komoditet apo më prestigjiozja në emër, të cilat në skutat e tyre fshehen vatra insektesh, e sidomos furrtaresh, deri plot e përplot me ta. Së pari vrapojnë tek dyqanet që ofrojnë ilaçe vetëpërdorimshe, herë efikase e herë një mundim i kotë se buburrecat prapë nuk iu zhduken edhe pse nuk dinë t’i përdorin, ose dalëngadalë po mësojnë se mund të shkohet edhe tek agjenci me shërbim të plotë professional, ku mund të gjejnë shpëtim nga halli që i ka zënë. “Njerëzit ende nuk dinë që ka edhe shërbime të tilla dhe se sa rrezik përbëjnë insektet, të cilët janë burim sëmundjesh infektive si dizanteria, tifo, diarretë e ndyrshme apo edhe malaria, e cila mund të shkaktohet nga pickimi i mushkonjave”, thotë mjeku higjenist që ndjek procese dezinfektimesh prej më shumë se tridhjetë vjetësh në Tiranë, Shaban Kamberi. Më e keqja, pa dyshim, është prania e tyre në zona ku gatuhet apo mbahen ushqime. Dhe buburrecat janë jo vetëm infektuese të ushqimeve, por edhe të neveritshme për vështrimin dhe prekjen, nëse i has nëpër ambiente ku jetojnë njerëzit. Dhe konstatimit të specialistëve iu shtohen edhe shumë të tjera mes qytetarëve:

“Nuk po gjejmë derman! Bëji me çfarë të duash, prapë shfaqen! Sa herë i kam spërkatur dhe asgjë, prapë kam buburreca. E jo vetëm në marketin tim, por plot është mbushur edhe pallati ku banoj”, thotë pronari i një marketi në Laprakë, kur ia zbulon vetë ‘armiqtë e tij të vegjël’ nëpër raftet ushqimore. “Gjithë pallati është mbushur edhe tek ne, por fqinjët nuk tregojnë se kanë turp!”, thotë një tjetër.

“Lëre pallati, por edhe banka ku punoj u spërkat e tëra, ngaqë ishte mbushur plot me furrtare!”, ia pret fqinji i tij.

“Unë i bëj spërkatje profesionale restorantit çdo vit në pranverë dhe nuk kam kurrë probleme”, tregon Gjovalin Dodaj, menaxheri i ‘Sarajet’, që gjendet në një shtëpi të vjetër tiranase, kryesisht prej druri, kësisoj e rrezikuar nga ‘furrtaret’. ‘Kemi pasur buburreca edhe në bar-kafenë tonë, por shyqyr kemi shpëtuar! Provonim shumë helme spërkatëse, por njëri na qëlloi më i miri!”, thotë dikush tjetër. ‘Një zgjidhje e mirë për ambientet e banimit do të ishte një dezinfektim dhe pagesë e përbashkët e gjithë banorëve të pallatit, sepse po pati njëri fqinj, do të transportohet edhe tek tjetri”, propozon Haxhi Aliko.

“Institucionet tona të shëndetit, higjienës apo pushteti lokal këto vite kanë ndërhyrë vetëm në raste epidemish nga insektet. Për çfarë mbetet nuk bëhet asgjë për t’u shënuar. Insektet në Tiranë janë kthyer në një problem masiv shumë shqetësues, por që mbulohet dhe mbetet i pashpallur”, shton duke dashur të mbetet anonime një inspektore e Insitutit të Shëndetit Publik.

 

 

Rreziku, parandalimi dhe shpëtimi

Duken gati të pamundur për t’u zhdukur përfundimisht, por nëse i lë në duar të sigurta, ka shpresa. “Njerëzit mendojnë se mund ta bëjnë vetë dezinfektimin, por kur punohet me helme nevojiten certifikatat përkatëse nga firma e licencuar për këtë shërbim dhe punëtorë të specializuar. Nuk mund të bëhet vetë”, analizon Haxhi Aliko, që drejton agjencinë ‘Alex ‘99’. “Procesi duhet ndjekur edhe nga një mjek higjienist”, propozon si i tillë mjeku Shaban Kamberi.

Për të pasur suksesin e dëshiruar dhe të shpëtosh një herë e përgjithmonë nga buburrecat varet edhe se çfarë cilësie kanë insekticidet e përdorura. “Gjithë bota ka insekte, por pastrohet prej tyre, se ka insekticide cilësore, të forta”. Sipas dy specialistëve, edhe pse me ligj tek ne ndalohet importi i insekticideve jocilësore, në fakt këto arrijnë të futen, tenderat për dezinfektime institucionesh bëhen me vlera të ulëta financiare dhe ndodh që shpenzimet bëhen më kot, pasi nuk kanë efekt. Nuk kontrollohet se nga vijnë disalloj helmesh, a kanë kushte transportimi, përgatitjeje laboratorike dhe mirëmbajtjeje. “Në rast se insektet janë përhapur shumë mund të zhduken nëse spërkaten tri herë; dy javë rresht dhe një herë e tretë pas dy javësh. Ose nëse pas spërkatjes të të gjithë ambientit, përdoret edhe një shiringë me xhel të fortë në vatrën e insekteve, që e lokalizon atë duke u lënë aty për një muaj dhe ky nuk ka efekte anësore”, shton Aliko.

Në ambientet e vogla të shtëpive buburrecat mund të zhduken plotësisht, por në ambiente publike si bar-restorante, hotele, qendra tregtare etj, është e pamundur të zhduken, pasi nëpërmjet mallrave në kuti me të cilat ato furnizohen, mbarten e transferohen edhe insekte. Ndaj, zgjidhja është spërkatja periodike që i mban larg. Dezinfektimi nuk bëhet vetëm atëherë kur ka insekte, por edhe atëherë kur nuk ka, për t’i parandaluar, edhe muaj për muaj.

 

 

~100lekë/m²

për të dezinfektuar një ambient.

Një ambient 50m²    = 4.000 lekë + 25 euro shiringa përforcuese

Një ambient 70m²    = 5.000 lekë + 25 euro shiringa përforcuese

Një ambient 100m ² = 7.000 lekë + 25 euro shiringa përforcuese

 

 

Kompanitë e mëdha, pararendëse

Deri tani më të interesuar janë treguar sidomos bizneset e mëdha se sa bizneset e vogla apo familjet.

Kompanitë e mëdha të biznesit, qendrat tregtare, bankat, ambasadat jo vetëm i luftojnë insektet, por edhe i parandalojnë ato duke i kujdesuar ambientet deri në mani me dezinfektime edhe të përmuajshme. Aeroporti ‘Nënë Tereza’, QTU, City Park, ETC, Mercator, Conad, Euromax etj. Sidomos kompanitë me administrator të huaj, por kanë filluar që të ndërgjegjësohen edhe kompanitë shqiptare.

 

Buburrecat & co edhe hahen!

Në Liverpul gjendet muzeu më i madh në botë i insekteve, me mbi 18.000 lloje nga gjithë planeti, ku insektet jo vetëm mund t’i shohësh por edhe hash, shoqëruar me salca të ndryshme. Në forma shishqebapesh, torta kërmijsh apo pjata me buburreca. I cilësojnë edhe ushqimi i të ardhmes, meqë nuk përmbajnë kolesterol, yndyrna të dëmshme, kanë shumë kalçium dhe hekur. Propozohen edhe në raste krizash botërore. Në Afrikë, Azi, Australi dhe Amerikën Qendrore insekte të ndryshme shiten normalisht në treg dhe bëjnë pjesë në traditat e kuzhinave, një mentalitet i largët ky për europiano-perëndimorët. Ndërkohë që edhe në Bibël apo Romën e lashtë flitet për vlerat ushqimore të insekteve.

 

“Ndërhyjmë vetëm në vatra epidemike”

* Mhill Gecaj,  kryeinspektor sanitar

Gjatë kontrolleve higjieno-sanitare të ushtruara nga ana e Inspektoriatit Sanitar Shtetëror në Tiranë në objekte të ndryshme si furra buke, byrektore, magazina të kategorive të ndryshme konstatohet prania e insekteve të quajtuara ‘furrtare’.

Prania e tyre vitet e fundit është edhe si rezultat i temperaturave të larta dhe ndryshimit të klimës, por prania e tyre është sidomos më e theksuar në stinën e nxehtë. Por theksoj se ky është problem edhe për banesat dhe disa institucione të ndryshme. Mund të them se ne, bazuar edhe në udhëzimet e Ministrisë së Shëndetësisë dhe urdhrin e ministrit të Shëndetësisë Nr.672, datë 28.12.2010 “Për parandalimin dhe kontrollin e sëmundjeve infektive që përhapen nëpërmjet vektorëve” nga ana jonë kemi marrë masa, krahas problemeve të tjera që kanë të bëjnë me punën dhe kontrollet e Inspektoriatit Sanitar Shtetëror kemi shtuar kontrollet për DDD (Dizenfektimin, Deizinsektim dhe Deratizim) për subjektet në këtë drejtim dhe rezulton se pjesa më e madhe e subjekteve disponojnë të gjitha certifikatat ose “dëshmitë e shërbimit për kontrollin e vektorëve”. Theksoj se këtë dëshmi ose këtë shërbim e kanë të detyrueshme për çdo vit në rast se nuk konstatohet prania e tyre dhe në rast se konstatohet prania e tyre dezinfektimi duhet ripërsëritur. Nga viti 1993 me VKM për DDD për mjediset e ndryshme subjekte si çerdhe, kopshte, shkolla dhe subjekte të tjera private kryhen nga pushteti vendor. Ndërsa nga ana jonë kryhen vetëm në shpërthime vatra epidemike të deklaruara.

Në të gjitha rastet që konstatohet prania e insekteve të ndryshme janë marrë masa penalizuese për kundravajtje administrative të dënueshme me gjobë deri në 10.000 (dhjetë mijë) lekë, neni 27 pika 2 e ligjit për inspektoriatin sanitar.

*Drejtor i Shëndetit Publik dhe K/Inspektor Sanitar Shtetëror, Tiranë

 

 

 

Strehohen dhe shtohen nga temperaturat e larta. Fshihen edhe afër drurit dhe në zona me lagështira.

Gjatë dimrit tkurren nëpër zonat e ngrohta të ambienteve dhe nuk para dalin. Ndërsa në verë prej ngrohtësisë natyrale të ambienteve shpërndahen kudo.

Furrtarja është insekti më i vështirë për t’u zhdukur, pasi nuk ngordh thjesht nga era, por duhet të lyhet në ilaç.

Një apartament i zakonshëm dezinfektohet nga dy punëtorë, njerëz të besueshëm. Procesi zgjat jo më shumë se një orë.

Zakonisht zgjidhet dita e shtunë, kur banorët kanë mundësi të largohen për 24 orë nga shtëpia, që të mos kenë pasoja nga helmet e përdorura. Pas 24 orësh nuk ka asnjë rrezik.

 

 

Minjtë

Nuk janë insekte, por brejtës, megjithatë kanë të përbashkët dëmet që sjellin për shkak të sëmundjeve nga papastërtitë që mbartin.

‘Sa kohë Tirana nuk ka standard të lartë në dezinfektimin e qytetit, në larjen dhe pastrimin e koshave të plehrave, kanaleve, strehimeve, magazinave, minjtë do të jenë të pranishëm. Me anë të kutive të monitorimit të tyre, grackave për miun nëpër ambiente të ndryshme arrihet të eleminohen, me kujdes, sepse miu i helmuar helmon edhe ushqimet, por zgjidhja më e mirë është pastrimi i qytetit”, thotë Haxhi Aliko.

 

 Mizat, mushkonjat & grerëzat

Problem për grumbullimin e mizave dhe mushkonjave janë gjithashtu papastërtitë. Sidomos koshat e plehrave, të cilët nuk mjafton që vetëm të zbrazen, por duhet të lahen dhe klorizohen si në vendet e zhvilluara të botës, në mënyrë që të largohen mbeturinat ushqimore, të cilat prishen dhe krijojnë erën ndjellëse për mizat dhe mushkonjat. Një mizë bën pesë kilometra fluturim për të gjetur ushqimin. Grerëzat me pickimin mund të rrezikojnë dhe jetën. Mushkonjat e rrezikshme mund të shkaktojnë edhe sëmundjen e malaries. Me dezinfektime mund të mbahen edhe larg dyerve tuaja!

 

Gjarpërinjtë

Specialistët vërejnë se në zonat rurale janë shtuar shumë gjarpërinjtë, meqë tokat e fshatarëve këto vite kanë mbetur pa punuar. Në këtë mënyrë nuk janë prishur as edhe foletë e gjarpërinjve dhe urithëve, të cilët shtohen dhe dëmtojnë tokën. Ka dy lloj helmesh për të luftuar gjarpërinjtë, pa i eleminuar ata, por thjesht për të mos i lënë të afrohen në mjedise periferike, të banuara.

 

 

Shërbim dezinfektimi:

“Alex ‘99”

Tel: +3550682072300

+ 3550684060999

E-mail: alex99@albmail.com

Web: www.alex99-al.com