Per fondet
Nje objekt, mund te jete me nje vlere nje miliard leke dhe atje parashikohen vetem nje milion leke te reja, me kaq para sa pune mund te behet? I bie te ngrihet vetem kantieri dhe te dergohen mjetet, por me pas duke mos u financuar ky objekt eshte nje pune qe mbetet per qellime te vecanta, qe mund te kene shume here deputetet per te bere premtime

Per projektet
Nese do te behet prokurimi per nje objekt, atehere afatet te percaktohen sipas menyres se financimit. Pra nese kerkon gjysmen e punes, te japesh edhe gjysmen e fondeve. Kur te me japesh parate e tjera, une bej punen tjeter. Por, qe te jepen vetem nje milion leke dhe ne kontrata te vihet afati qe ajo duhet te mbaroje brenda gjashte muajve apo nje viti, kjo nuk eshte e rregullt.

Per planet rregulluese
Plani rregullues eshte nje vizion per mundesite qe ku mund te punohet dhe ku mund te ndertohet. Ne kete rast, eshte me e qarte per te gjithe palet, se ku dhe si do te zhvillohen zonat. Mungesa e tyre krijon zgjidhjen e problemeve te pafund qe komprometojne deshiren per investime. Prandaj edhe ne jemi shprehur per miratimin e planeve rregulluese.

Çdo firme kur ka marre nje kredi ka bere kontrate me bankat, por duket pare qe nga ana tjeter kontrata me qeverine nuk po zbatohet atehere ne kerkojme qe edhe qeveria te behet pale per nje rishikim te interesave. Ne e dime qe bankat jane biznes privat, por kerkojme qe te kete nje mirekuptim

Kompanite e ndertimit detyrohen qe te vijojne punimet me parate e tyre per te permbushur afatet kohore te percaktuara ne kontrate. Nese parashikojme nje te mijten e fondeve per te bere objektin, ai nuk behet kurre.

Intervista
Maksim Muci, kreu i Shoqates se Ndertuesve te Shqiperise, shpjegon problematikat e ketij biznesi ne vend, te cilat kane te bejne me borxhin 10 miliarde leke qe qeveria i ka kompanive, ecurine e cmimeve te apartamenteve gjate viteve te fundit, fondet per ndertimin e rrugeve ne vend si dhe kerkesat e vazhdueshme per miratimin e planeve rregulluese.

Ai e konsideron te pamundur ndertimin e nje rruge brenda nje afati te caktuar nese ajo nuk financohet ne vleren e nevojshme. Merret shembulli i tunelit Tirane-Elbasan, i cili ka nje vlere 15 mld leke por eshte financuar me 5 milione leke. Sipas tij, me kaq para mund te behen vetem punimet pergatitore dhe dergohen mjetet ne kantier. Nga ana tjeter, Muci ben thirrje qe autoritetet te kerkojne vijimin e punimeve nga ana e kompanive per aq fonde sa ata kane percaktuar duke mos i detyruar keto te fundit te vijojne punen me parate e tyre. Per sa i perket apartamenteve te banimit, zhvillimet e brendshme por edhe ato te jashtme bejne qe te mos kete nje ulje te metejshme te cmimit. Sipas Mucit, tashme eshte aplikuar nje ulje cmimi ne masen 15 per qind.

Z. Maksim, jeni shprehur ne emer te Shoqates se Ndertuesve se qeveria i ka kompanive rreth 10 miliarde leke borxh per punimet e kryera ne emer te saj, duke kerkuar njekohesisht shlyerjen e tyre deri ne qershorin e vitit te ardhshem. Si qendron ceshtja e ketij borxhi dhe mendoni se buxheti ka mundesi te beje nje pagese te tille brenda kesaj periudhe?
Mendojme qe buxheti gjithnje i ka aftesite qe ta likuidoje kete borxh ndaj kompanive te ndertimit por mbi te gjitha kete duhet ta beje ne interes te punes. Dmth qe nje pune qe fillohet, te mbarohet dhe dorezohet me te gjitha karakteristikat e saj ne kohe, se sa te lihen objektet zvarre. Ne ndertim cdo pune e lene zvarre sjell pasoja me te medha neser ne mirembajtje, prandaj projektet te fillojne per aq sa kane mundesi te paguhen.

Jeni duke thene qe ka objekte, te cilat kane mbetur zvarre per shkak te mospagesave?
Jane objekte ne te cilat eshte punuar dhe jane te papaguara. Nje objekt, mund te jete me nje vlere nje miliard leke dhe atje parashikohen vetem nje milion leke te reja, me kaq para sa pune mund te behet? I bie te ngrihet vetem kantieri dhe te dergohen mjetet, por me pas duke mos u financuar ky objekt eshte nje pune qe mbetet per qellime te vecanta, qe mund te kene shume here deputetet per te bere premtime, por ai mbetet pa u bere. Kur behet prokurimi publik, ai nuk behet per objektin, por per fondet per te realizuar kete objekt. Objekti pa fonde eshte projekti, copa e letres. Nese jepen fondet, atehere eshte mundesia qe te realizohet. Nuk eshte e thene qe te jepen te gjithe fondet menjehere por aq para sa jane programuar punimet. Per shembull, nese do realizohet gjysma e tij, te jepet gjysma e fondeve dhe nese mendohet qe vitin e ardhshem te behet edhe gjysma tjeter, atehere te jepen fondet per aq punime. Por nese parashikojme nje te mijten e fondeve per te bere objektin, ai nuk behet kurre.

Ne fakt, ne buxhetin e vitit 2011 ka disa projekte te tilla, ku vlera eshte e madhe ndersa aty jane parashikuar vlera minimale, mendoni qe fati i tyre do te jete ashtu sic ju u shprehet me lart, pra vetem ngritja e kantierit?
Nese do te behet prokurimi per nje objekt, atehere afatet te percaktohen sipas menyres se financimit. Pra nese kerkon gjysmen e punes, te japesh edhe gjysmen e fondeve. Kur te me japesh parate e tjera, une bej punen tjeter. Por, qe te jepen vetem nje milion leke dhe ne kontrata te vihet afati qe ajo duhet te mbaroje brenda gjashte muajve apo nje viti, kjo nuk eshte e rregullt.

Z. Maksim, a ekziston nje praktike e tille, ku i kerkohet kompanive qe megjithese ka pak fonde te percaktuara ne buxhet, ajo te vazhdoje punimet me parate e saj? Keni hasur ndonjehere me keto situata?
Praktika te tilla nuk ka te kerkuara zyrtarisht, por jane kontraktuale sepse, nuk thuhen direkt ne kete menyre, por therthorte dalin keshtu. Kjo, sepse kontrata eshte bere per nje kohe te caktuar. Pershembull kontrata parashikon perfundimin brenda nje viti por, financimi eshte dhene ne vleren e 10 per qind te totalit, megjithate eshte kontrata qe te detyron ta dorezosh objektin brenda afatit te percaktuar, cka e detyron kompanine te vijoje punimet edhe kur nuk ka financim te metejshem. Por, per te bere punime duhen mjete financiare, keto ose jane nga arka e kompanise dhe ajo i perdor me shpresen se do te paguhet, ose sic ka ndodhur deri me tani, jane para te marra kredi nga bankat per te mbyllur punimet. Çeshtja eshte se ketu tek ne kjo pune eshte zgjatur. Financimet jane shume te ngadalta dhe kompanite nderkohe, duhet te paguajne kredite ndaj bankave e nivelit te dyte.

Mund te na thoni disa objekte, te cilat jane bere me parate e kompanive?
Jane kryesisht te gjitha firmat e infrastruktures qe hyjne ne tere kete borxh. Te gjitha jane te likuidduara ne nivelin rreth 20 per qind. Pjesa tjeter eshte pune e bere nga kompanite por e papaguar nga shteti.

Nese marrim rastin e tunelit Tirane-Elbasan, ai eshte nje objekt qe kushton 15 miliarde leke, nderkohe qe ne buxhet jane parashikuar vetem 5 milione leke. Çfare mund te behet me kaq para per sa i perket fillimit te punimeve per ndertimin e tij?
Mund te fillojne vetem punimet pergatitore

Per sa i perket kredive, ju kerkoni te mos paguani interesat deri ne shlyerjen totale te borxhit, mendoni qe mund te behet kjo, pasi qeveria nuk mund te nderhyje ne menyre te njeanshme ne politikat e bankave?
Çdo firme kur ka marre nje kredi ka bere kontrate me bankat, por duket pare qe nga ana tjeter kontrata me qeverine nuk po zbatohet atehere ne kerkojme qe edhe qeveria te behet pale per nje rishikim te interesave. Ne e dime qe bankat jane biznes privat, por kerkojme qe te kete nje mirekuptim per te krijuar kushte lehtesimi ne kete aspekt.

Miratimi i planeve rregulluese te qyteteve eshte nje kerkese qe shprehet ne cdo dalje tuajen ne media, cfare do te thote miratimi i tyre per biznesin e ndertimit?
Plani rregullues eshte nje vizion per mundesite qe ku mund te punohet dhe ku mund te ndertohet. Ne kete rast, eshte me e qarte per te gjithe palet, se ku dhe si do te zhvillohen zonat. Mungesa e tyre krijon zgjidhjen e problemeve te pafund qe komprometojne deshiren per investime. Prandaj edhe ne jemi shprehur per miratimin e planeve rregulluese.

Pjese e planeve sigurisht qe do te jene edhe hapesirat per ndertimin e ambienteve te banimit, ka nje shqetesim ne lidhje me cmimin me te cilat ato shiten. Si ka mundesi qe cmimi i apartamenteve njeh vetem rritje dhe nuk ulet ndonjehere pavaresisht levizjeve te tregut dhe lendeve te ndertimit?
Çmimet e larta tek ne kane qene dhe jane per disa arsye. E para, per sa kohe shumica e materialeve do te vijne nga importi, jane ato qe do te percaktojne nje kosto me te larte. Eshte ndryshe nese ato te prodhoheshin ne vend. E dyta, per dy vjet ne Tirane nuk eshte filluar asnje ndertim i ri. Tregu i banesave nuk perbehet vetem nga apartamentet e ndertuara nga kompanite, por edhe nga nga ato qe kane qytetaret. Çmimet jane vazhdimisht te larta edhe nga qytetaret qe shesin apartamentet qe kane ne pronesi. Po ashtu, ne momentin kur ndertuesi ka marre token nga pronari, ka perballuar nje kosto te larte, rreth 40 per qind.

Si ekonomi, ne nuk kemi interes per te ulur ne menyre drastike cmimin, sigurisht qe qytetari eshte i interesuar por duhet te dime qe edhe bankat do te rrezikoheshin shume nga kjo. Ato kane dhene kredi duke marre si kolateral apartamente me cmimet qe kane qene dhe nese do te ulej cmimi, do te ulej vlera e kolateralit dhe kjo do te bente qe te dilnin ne treg te gjitha apartamentet duke prishur keshtu ekuilibrin. Ne fakt, cmimet e sotme nuk jane ato qe kane qene para dy vjeteve.

Si keshtu, mund te beni nje krahasim?
Mund te them qe jane ulur me rreth 15 per qind. Pershembull nese ne nje zone te caktuar me pare shitej me 1500 euro metri katror tani shitet deri ne 1300 euro. Kjo ka ardhur per shkak te uljes se kerkeses. Kemi nje ulje deri ne kete nivel dhe ne nuk jemi per nje ulje te metejshme pasi do te dalin ato problemet qe thame me lart.

Duke marre parasysh situaten ku nje pjese e kompanive te ndertimit vuajne nga mungese likuiditetesh, mund te presin qytetaret nje ulje te metejshme te cmimeve nisur nga fakti se dikush mund te shese edhe me lire per shkak se i nevojiten para?
Padyshim, ata qe jane me kredi per sa kohe qe nuk do kene me mundesi te paguajne interesat e kredive atehere do te duhet te sheshim me cfaredo cmimi, por ketu jemi ne kushtet e falimentimit pastaj dhe jo ne ato te berjes se nje biznesi. Keshtu, mund te filloje nje shoqeri e caktuar te detyrohet te shese sa me lire, mundesisht te marre nje pjese te shpezhimeve qe ka bere per te mbijetuar, por ne diskutojme per tregun ne pergjithesi.