Sondazhi i Gallup, historianet Paskal Milo, Beqir Meta, Arben Puto dhe Hamit Kaba analizojne miqesine e shqiptareve per serbet dhe armiqesine e serbeve ndaj shqiptareve



Ju si historiane, si i prisni rezultatet e nje sondazhi si ai i Gallup, ku 86perqind e serbeve konsiderojne Shqiperine ne vendet me pak mike, ndersa 57perqind e shqiptareve thone Serbia, vend mik?

Beqir Meta - Vertet qe ne nuk i shohim si armiq serbet sot, por i shohim si fqinjet tane ne udhen e integrimit europian. Shtetin e sotem serb e konsiderojme si nje shtet fqinj, bashkeudhetar, aleat, bashkekontribues per nje rend te ri europian. Nje vend qe nuk eshte me ai i dikurshmi, qofte edhe per arsye pamundesish qe ka si shtet sot per te vazhduar ato politika te padrejta qe kane ushtruar shtetet paraardhese. Ky proces integrimi, them, do ta fashise nacionalizimin serb, qe si ne te kaluaren e afert, si ne ate te larget ka qene burim gjakderdhjesh.

Arben Puto - E lexova ne gazeten tuaj sondazhin e Gallup. Por nuk i besoj sondazhit. Me duket spekulativ. Nuk besoj se serbet e thone masivisht kete.

Kristo Frasheri - Une mendoj se ne si popull jemi absolutisht me tolerante se fqinjet tane. Ne serbet i shikojme si armiq, kur ata bejne politike. Kur nuk bejne politike, ata jane te njerezishem.

Paskal Milo - Duke e marre te mireqene sondazhin dhe specifikisht ate per marredheniet shqiptaro-serbe, nje rezultat i tille per mua eshte i natyrshem. Po te kemi parasysh historine mes dy kombeve, e jo dy shteteve, them se ka nje det te gjere per te pershkuar akoma drejt mirekuptimit. Historia nuk zhbehet sado te punohet per urat mes dy vendeve. E do te vazhdoje per nje kohe te gjate te mos zhbehet menjehere. Perse shqiptaret me pak te inatosur me serbet e serbet me shume? Serbet vuajne nga megalomania e nje kombi te madh ne Ballkan dhe me prirje per ti pasur edhe shqiptaret nen vete. Ndjenjat e qarqeve anti-shqiptare jane acaruar pas shkeputjes se Kosoves. Po ka nje tendence denigruese serbe ndaj shqiptareve, te cilet nuk kane arsye pervec atyre historike per te mos rregulluar marredheniet me ta. Ndjenjat anti-serbe te ne jane reduktuar, tek ata ndjenjat anti-shqiptare jane shtuar.

Hamit Kaba - Ky sondazh ne fakt eshte historikisht produkt i historise sone dhe i kohes se sotme. Shqiptaret jane nje popull me syte nga Perendimi, i prirur drejt integrimit ne BE. Jemi edhe proamerikane dhe kete e pohojne treguesit mjaft pozitive per ne ne kete drejtim, por skeptike tek disa fqinje rrotull nesh.
Serbia, nderkohe, ka nje tjeter mendesi; nje pjese e shoqerise eshte pro BE-se, nje pjese i hedh syte akoma nga Rusia. Dihen lidhjet, aleancat historike mes tyre. Shqiptaret nuk kane pasur nje aleat real dhe te forte ne historine e tyre as ne Lindje, as ne Perendim.
Nderkohe serbet jane mesuar me modele qe i kalojne kufijte e tyre, ndihen ndoshta perandorake si ne kohen e mesjetes dhe perandorit Stefan Dushani. Ishin nje shtet i madh dhe jane zvogeluar jo pak.
Shkeputja e Kosoves per serbet sot eshte e papranueshme, eshte akt ilegjitim. Kjo them se eshte arsyeja kryesore e urrejtjes se tyre. Nderkohe qe ne e shohim si te ligjshme. Donim te zgjidhej nje problem yni dhe ai u zgjidh. Por nuk duam armiqesi te perjetshme. Ne ne fillim te shekullit humbem, ndersa tani perfituam. Morem ate qe mendonim se na takonte. Kjo ben qe ne ti shohim me me dashamiresi fqinjet tane.
Por ka shume faktore historike, politike, psikologjike brenda atij sondazhi. Eshte edhe nje Rusi qe kerkon nje fole ne qender te Europes.


Kur ka nisur armiqesia serbo-shqiptare dhe cilat jane shkaqet komplekse historike qe kane pjelle vazhdimisht me shume urrejtje?
Paskal Milo - Nisi pas Kongresit te Berlinit ne 1875-1888, kur dalin ne pah pretendimet e Serbise per territoret shqiptare, edhe duke i kolonizuar ato. Politikat shfarosese dhe debimet ndaj shqiptareve lulezuan. Vazhdimisht prej kesaj kohe, politika serbe ka qene shume e qarte dhe e afishuar kunder shqiptareve. Pas Luftes Ballkanike me nje intesitet edhe me te madh.

Beqir Meta - Ne histori si shteti serb me institucionet e tij shteterore, si ato joshteterore si kisha ortodokse serbe, kane mbajtur qendrim armiqesor ndaj ekzistences se popullit dhe shtetit shqiptar. Dhe me projekte shteterore konkrete prej akademikesh, per zhdukjen e shqiptareve ne prag te Luftes se II-te Boterore, gje qe u tentua tani vone nga Milloshevici.

Arben Puto - Po. Pikerisht projekti i akademikut Çubrillovic. Po te lexoni librin tim Shqiperia politike 12-39 ne faqet kushtuar viteve 37-38, do te gjeni se si u nenshkrua dhe nje marrveshje me Turqine, ku te masat qe do te ndermerreshin ishin tu thuhet shqiptareve qe vendi i tyre eshte Turqia, te ikin se do tu prishin xhamite, do tu mbyllin dyqanet, dmth marrin pronat etj. Por sot ka ndryshuar situata, gjerat po shkojne drejt normalizmit. Presidenti serb Tadic ka premtuar nje vizite ne Kosove. Me nje fryme te tille gjerat do shkojne per me mire. Por e kaluara ka ende peshen e saj.

Beqir Meta - Ka te beje me natyren e nacionalizimit shqiptar. Shqiptaret kane qene gjithmone tolerante, ne pozicion mbrojtes, dhe e pranojne tjetrin. Nje strukture e tille buron edhe nga bashkejetesa e besimeve te ndryshme fetare ne popullsine shqiptare. Kjo strukture e ka hequr fondamentalizmin. Nderkohe qe ne Ballkan nacionalizimi ka shkuar paralel me fondamentalizmin fetar. Populli yne ne historine e tij ka ardhur duke e fashitur fondamentalizimin. Kjo dhe arsye te tjera kane bere qe ne edukaten patriotike te shqiptareve, krahas kultit te lirise dhe atdheut, bujti edhe pranimi i tjetrit.
Gjithashtu, ne asnje vend te Ballkanit nuk ka pasur qendrim pozitiv si ai shqiptar ndaj minoritetit. Jo vetem shteti, por edhe popullsia shqiptare dhe ajo e minoritetit nuk kane pasur konflikte, spastrime etnike, shpronesime, sic ka ndodhur ne vende te ndryshme te Ballkanit. As ne shkuaren dhe as ne te sotmen. Shtypi shqiptar, gjithashtu, edhe sot nuk ngre fushata kunder minoriteteve, sic ndodh rreth e rrotull nesh.


Çfare haracesh kemi pasur nga kjo menyre kolektive te menduari, drejt tolerances, gje qe ngre edhe dilemen si te tjeret apo me tolerant se te tjeret?

Beqir Meta - Nje klime e tille ka edhe haracet e veta. Ka pasur abuzime ndaj nesh. Thone edhe sepse shqiptareve iu mungon ndergjegja kombetare. Liria individuale krijon probleme ne homogjenizimin dhe ka dy ane medaljeje. Ne jemi viktime e vazhdueshme e historise. Jemi te solidarizuar me te drejtat e te tjereve. Kjo mendesi sjell edhe mangesi ne ndertimin e institucioneve. Kemi pasur suksese, por jemi mbrapa fqinjeve tane ne konsolidimin e institucioneve. Po te shohesh, nacionalizmi tek fqinjet tane iu ka kalcifikuar institucionet, i ka bere me te pergjegjshem ndaj vendit te tyre, por edhe me represive ndaj ideve liberale.

Hamit Kabo - Toleranca vertet ndonjehere kthehet ne nje harac. Qe e kane paguar mire shqiptaret. Ne si popull nuk kemi pushtuar kerrkend ne historine tone. Dhe kjo mendesi eshte trasheguar dhe sot. Por ama kemi pasur problemet tona ne krijimin e shtetit. Kjo na ka bere edhe te shtrijme kembet sa kemi jorganin. Ne kohet e sotme, toleranca jone perben nje faktor plus, por nje shekull me pare nuk ishte nje cilesi plus. Sepse kombet e tjera qe e identifikuan me mire veten, si serbet, greket etj, u shkeputen me pare nga Turqia.

Arben Puto - Shqiptaret kane qene gjithmone viktima te genocidit serb. Si kosovaret, si popullsia came qe eshte debuar. Kane qene ne pozita inferiore. Dhe e kaluara le gjurmet e saj. E kam veshtire ta besoj se shqiptaret jane me tolerante ne kete pike. Per mua ne thjesht nuk kishim shtet, ishim nje popull prej 1 milion njerezish. Nuk me duket se jemi popull tolerant. Shkoni ne Kosove dhe shikoni se sa tolerance ka! Si i tha ajo deputetja Vokshi policit kosovar Je kafshe, se jeni mesuar me serbet!. Kjo eshte toleranca?!


Sipas jush, cilat jane shkaqet qe ne jemi viktimizuar gjithmone dhe nese ka viktima, ka edhe xhelate, dhe gjithmone xhelati eshte fajtori kryesor.

Arben Puto - Po. Sigurisht. E vertete. Se pari, ne si vend dhe si popull jemi viktima te coptimit qe na u be nga Fuqite e Medha. Nga kjo rodhen shume te keqija. Shkaqet e tjera nuk di si ti percaktoj.
Paskal Milo - Duke qene se shqiptaret nen Perandorine Osmane kane pasur pozicion me te mire dhe te privilegjuar e kane pasur frymen e tolerances, e kane kultivuar mes vedi edhe nga toleranca e besimeve fetare dhe e aplikonin kete me kombe te tjera, qe edhe mund te kishin fituar pavaresine, si serbet, greket etj.


Toleranca shqiptare ndaj tjetrit, qe permendet ju zoti Meta, vonesa per te bere shtet, qe edhe pakeson ndasite me kombe te tjere dhe nxjerr ne pah nje shpirt te lire me teper individualist. Te dyja bashke sikur i qasen me teper tipareve te sotshme globaliste, domethene civilizuese europiane. Duket sikur ne shpirtin tone kombetar i kemi paraprire. Sa te verteta ju duken kjo?

Beqir Meta - Ne keto parametra jemi me europiane se fqinjet tane.

Hamit Kaba -Ne kemi gjera te perbashketa si ballkanas, ndryshimet na i vene re te tjeret, por dhe nga udhetimet e mia neper Europe, Ballkan, ve re qe serbet kane nje lloj konservatorizmi dhe jane te infektuar nga kjo si ne masat poshte edhe anasjelltas, lart ne eliten e drejtimit te vendit. Por, vetekuptohet, jo cdo individ dhe personalitet. Ka mjaft intelektuale te spikatur moderne.
Nga ana tjeter, kemi edhe ne shqiptaret te metat tona, qe duam te hyjme ne Europe dhe shpesh nuk sillemi si europiane. Ngaqe nuk kemi persosur mekanizmat e duhur dhe te plote per kete proces.
Shqiptaret sot kane arsye te besojne te BE dhe SHBA, sepse ata kane mbeshtetur me te drejte nevojat e kombit te tyre. E kane bere edhe per interesa te tjera si stabiliteti ne rajon, mireqenia e ketyre vendeve etj.


Jane genetike keto menyra sjelljeje per tu qortuar apo me shume te kultivuara?

Beqir Meta - Ai 80perqind i serbeve qe e quajne Shqiperine nje vend armik, jane produkt i institucioneve qe per nje kohe te gjate kane gdhendur ne mendjen e popullit serb ate modul mendimi qe ka kultivuar armiqesine ndaj fqinjit. Eshte fytyra e nacionalizmit serb, qe demonstrohet ne kete menyre. Domethene eshte kultivuar gjithmone.


Pse eshte vonuar apo ka munguar nacionalizmi shqiptar?

Beqir Meta - Nacionalizmi shqiptar ka hyre vone ne loje, edhe per faktin se jemi krijuar vone si shtet. Por ka shume arsye komplekse pse ka qene me i dobet. Gjate historise sone verehet gjithashtu se nuk kemi asnje proces hipernacionalizmi. Kemi proces te rritjes se ndergjegjes kombetare, por qe nuk shkon kurre deri ne kete shkalle. Por ky faktor, sa pozitiv, aq edhe ka ndikuar ne nje lloj anemie te institucioneve tona te zverdhura, apatike, te perkulshme, te paqendrueshme etj. Skemi formim institucional, kombetar.
Shihni cndodh se fundi Shqiperia eshte ajo qe po i ben leshime Greqise. Ia ben per shume arsye dhe per integrimin e vendit ne BE etj. Por shihni Maqedonine, e cila ka probleme me te medha se Shqiperia, dhe refuzon edhe hyrjen ne NATO apo BE, nese nuk zgjidhet problemi i emrit.


Maqedonia ve ne loje ekzistencen e saj..
Beqir Meta - Po. Por jo pak i kercenuar eshte edhe Jugu i Shqiperise nga Greqia. Po na kercenohet hapur identiteti nga hapja e shkollave greke, dhenia e kartes vorio-epiriote, pensionet qe jepen fshehur, flamujt greke, uzuprimi i Kishes Autoqefale dhe heqja e modulit te Nolit, nderkohe qe kisha e Nolit ishte nje antidode e helenizmit. Dhe shteti yne i ka miratuar keto ne heshtje. Ne kete rast, ne keto probleme themelore nuk ka te beje me toleranca. Ky eshte nje kercenim i hapur dhe nuk duhet te kete tolerance.


I keni ngritur keto probleme si drejtor i Insitutit te Historise edhe ne takime te drejtperdrejta qeveritare?

Beqir Meta - Po ja, pak eshte qe flas per keto gjera me ju per Shekullin. Flas per televizione, radio, bejme botime pa fund. Edhe pse nuk investon kush per te sjelle te ne specialiste te rinj qe studiojne jashte, te kujdesen per studiuesit e historise. Dhe per kete duhen fare pak para. Por per fat te keq si pozita, edhe opozita kane ndjekur te njejten linje. Kane krijuar ndaj Greqise leshime te medha dhe jo normale duke krijuar nje politike ekspansioniste te saj edhe ne ekonomine e vendit tone. Leshime ndaj nje vendi qe akoma perdor termin Vorio-Epir. Nese ky term do ti perkiste te shkuares se harruares, edhe hajde! Por gjendja e sotme nuk eshte normale.

Shqiperia e Madhe, me pak perkrahje ne Shqiperi

Çeshtja e Shqiperise se Madhe duket sikur eshte harruar, por me shume se 50 per qind e shqiptareve ne Shqiperi, Kosove dhe Maqedoni mendojne se duhet bere. Por ne kete rast ka nje ndryshim mes tre pergjigjeve. Teksa ne Kosove dhe Maqedoni eshte rritur numri i njerezve qe kerkojne Shqiperine e Madhe, ne vendin tone eshte ulur. Sipas sondazhit te Gallup, kjo dinamike kontradiktore tregon se sa i rendesishem eshte per rajonin integrimi ne BE. Kete vit ideja e Shqiperise se Madhe ka rene ne menyre dramatike ne Shqiperi, por eshte rritur po ne menyre dramatike ne Kosove dhe ne menyre te lehte ne Maqedoni. Shpjegimi i kesaj eshte i thjeshte. Teksa ne Shqiperi pritet heqja e regjimit te vizave, vetem 7perqind e kosovareve e shohim liberalizimin ne vitet e ardhshme,- thuhet ne raportin e Gallup. Sipas tij, pasi shqiptaret e Shqiperise moren liberalizimin e vizave, interesi i tyre per pjeset e tjera ka rene ndjeshem. Ne sondazh vihet re se edhe perceptimi marredheniet e mira mes shteteve fqinje eshte rritur ndjeshem. Ne Shqiperi kjo shifer eshte rritur nga 15 ne 30perqind. Nga ana tjeter, 42perqind te te anketuarve mendojne se keto marredhenie kane nevoje te forcohen edhe me shume.

Sondazhi i Gallup pasqyron miqesite dhe armiqesite midis vendeve te Ballkanit. Shqiptaret, me liberal edhe per martesat e perziera

Maqedonia dhe Serbia konsiderohen si vende me miqesi me te ngushte, ben te ditur nje sondazh-hulumtim i realizuar nga Instituti Nderkombetar Gallup. Sipas anketes, ne Serbi 51,5 per qind e qytetareve vend me mik konsiderojne Maqedonine, 40,7 per qind konsiderojne vendin me mik Bosnje-Hercegovinen dhe 63 per qind konsiderojne vendin me mik, Malin e Zi.


Ndersa nga serbet si vende me pak mike konsiderohen shtetet shqiptare si Shqiperia, per te cilen jane shprehur vetem 13,3 per qind dhe per Kosoven vetem 6,4 per qind. Po ashtu edhe Kroacine vetem 13,3 per qind e serbeve e konsiderojne si vend mik.
Anketa, gjithashtu, shpreh edhe disponimin e qytetareve te Kosoves, Shqiperise dhe vendeve tjera ne raport me Serbine. Sipas anketes, 77 per qind e kosovareve e konsiderojne Serbine si vend armik, 45,5 per qind e kroateve gjithashtu kane mendim te njejte, por vetem 42,8 per qind e qytetareve ne Shqiperi e konsiderojne Serbine si vend armik.


Shumica e banoreve te rajonit te Ballkanit i japin rendesi nevojes se zgjidhjes se kontesteve dhe problemeve fqinjesore. Sa i perket besimit midis vendeve fqinje, me se shumti, besim kane shprehur qytetaret e Bosnje-Hercegovines ndaj fqinjeve te tyre. Ne masen 83,9 per qind e te anketuarve, boshnjaket jane shprehur se kane besim tek vendet fqinje. Nje shifer e larte eshte edhe per Malin e Zi.
Plot 82,5 per qind e qytetareve malazeze jane shprehur se kane besim ndaj vendeve fqinje. Me pak besim ndaj fqinjeve kane shprehur qytetaret e Maqedonise, vetem 36 per qind e tyre kane theksuar se kane disi besim ndaj fqinjeve te vet, perfshi Shqiperine.
Gjithashtu anketa e Gallup ben te ditur se nje pjese e madhe e qytetareve te Ballkanit Perendimor nuk i perkrahin martesat e perziera, pra martesat mes tyre, psh. Shqiptar me serbe, malazeze, me maqedonas, kosovare me malazeze, etj.
Ne Maqedoni 81 per qind e te anketuarve jane kunder ketyre martesave te perziera. Ne Kosove kunder ketyre lloj martesave jane 78,9 per qind e qytetareve. Kurse ne Serbi kunder ketyre martesave jane 65 per qind e qytetareve.


Edhe ne Shqiperi ka perqindje te larte kunder martesave te perziera, por gjithsesi, perqindja eshte shume me e ulet se te tjeret. Anketa thote se 58,5 per qind e qytetareve ne Shqiperi jane kunder martesave te perziera. Ne Kroaci 60 per qind e qytetareve jane kunder ketyre martesave dhe 58 per qind jane kunder ne Mal te Zi.
Anketa, gjithashtu, shpalos edhe realitetin se shumica e qytetareve te Ballkanit Perendimor me se shumti identifikohen me shtetet e tyre se sa me Ballkanin si rajon.