Publikuar me : 11.08.2011 Ne :
Kulture - 76 Lexime. Origjina : Gazeta Shekulli
4 janari i 1960-ës do të trishtonte me qindra intelektualë francezë. Ishte dita kur Alber Kamy, 46 vjeç, krejt papritur dhe parakohe do të ndahej nga jeta gjatë një aksidenti automobilistik.
Kamy udhëtonte nga Provonsa drejt Parisit në makinën e botuesit dhe njëherësh mikut të tij më të ngushtë Mishel Galimard. Vendimi fatal për t’u kthyer në Paris me makinë ishte marrë në moment të fundit, kur Kamy vendosi të lërë në tren gruan bashkë me dy fëmijët e tij, pa ditur se kjo do të qe hera e fundit që do i shihte.
Përplasja pas një peme në një rrugë të rrëshqitëshme nga akulli bëri që Kamy të vdiste në vend, ndërsa Galimardi dha shpirt tri ditë më vonë në spital.
Për Francën dhe mbarë botën letrare kjo tragjedi shënonte një humbje të madhe. Humbjen e shkrimtarit dhe filozofit i cili vetëm 2 vjet para vdekjes ishte nderuar me çmimin Nobel për letërsi. Autori i “Miti i Sifizit”, “I Huaji”, “Murtaja” etj, do të linte në makinën fatkeqe dorëshkimin me 144 faqe të asaj çka ai vetë e cilësonte si veprën e tij më të mirë, romanin
Le premier homme (Njeriu i parë), botuar i paplotë në 1994.
Varri i Alber Kamysë në varrezat e Lourmarin-ës në Bregun e Kaltër
Afro gjysëm shekulli nga vdekja e tij, e përditshmja e njohur italiane “Corriere della Sera”, hedh dritë mbi dyshime që flenë prej kohësh në mendjet e kujtdo që nuk besoi tek vdekja e tij aksidentale. Sipas gazetës, “aksidenti” është sajuar nga shërbimi sekret rus KGB. Këtë teori e mbështet intelektuali dhe poeti italian Xhovani Kateli, i cili ka zbuluar pasazhe të pabotuara nga ditari i shkrimtarit çeko-sovjetik Jan Zabrana. Zabrana shkruan: “
Kam dëgjuar diçka vërtetë të çuditshme nga goja e një njeriu i cili dinte shumë gjëra dhe kishte burime shumë të sigurta informacioni. Sipas tij, aksidenti që i mori jetën Alber Kamysë në 1960 ishte organoizuar nga spiunët sovjetikë. Ata dëmtuan një gomë të makinës duke përdorur një pajisje të sofistikuar e cila shkaktoi një vrimë në gomë kur makina mori shpejtësi. Urdhri u dha personalisht nga Dmitri Trofimovich Shepilov (Ministri i Jashtëm sovjetik) si reagim pas një artikulli të botuar në Franc-tireur (revistë franceze) në mars të 1957, në të cilin Kamy sulmonte hapur Shepilovin për ngjarjet që po ndodhnin në Hungari.”
Kamy në fakt e kisht cilësuar si “Masakra e Shepilovit” vendimin e Moskës për të dërguar trupa në shtypjen e kryengritjes hungareze në 1956.
Por, a do të mjaftonte kaq për të irrituar deri në ekstremitet ministrin sovjetik, sa të jepte këtë urdhër?!
Olivier Todd, autori i librit biografik
Albert Camus: Une Vie (Alber Kamy: Një jetë) shprehet për
Observer se gjatë kërkimeve të tij në arkivat e ish Bashkimit Sovjetik nuk gjeti asnjë reference që lidhet me urdhrin e Moskës për vrasjen e shkrimtarit. “Reagimi im i parë ishte që asnjë nga veprimet e KGB-së nuk do të më suprizonte, por ky fakt dhe pretendim i ri më ka befasuar pa masë. Duhet të pyesni veten se kush përfiton nga ky zbulim dhe pse” – thotë Todd.
E ndërkohë që debati mbetet i hapur, në xhepin e xhaketës që Kamyja mbante veshur ditën e 4 janarit të 1960-tës, gjendet ende një biletë e prerë treni për Paris.
Pjesë nga “I huaji”
Nga “I huaji”: “Mamaja vdiq sot. Ose dje ndoshta, nuk e di. Mora një telegram nga shtëpia: ‘Mamaja na la. Funerali nesër.’ Kjo s’do të thotë asgjë. Ndoshta ishte pardje.” Pjesa 1, Kreu 1, Fq. 3
“Më ra ndër mend se sidoqoftë dhe një e Dielë tjetër kishte marrë fudn tani që kishim varrosur mamanë, dhe se duhej të kthehesha në punë, dhe se, në të vërtetë, asgjë nuk kishte ndryshuar..” Pjesa 1, Kreu 2, Fq. 24
‘57 është viti kur Alber Kamy fiton Çmimin Nobel për Letërsinë “për prodhimtarinë e tij të rëndësishme letrare, e cila me qartësi ndriçon problemet e ndërgjegjes njerëzore të kohëve tona “. Kamy ishte i pari shkrimtar i lindur në Afrikë që mori këtë çmim.
Përgatiti: Neraida Sula
